อาหารชนชาติจีนในภาคใต้: การสื่อสารอัตลักษณ์ผ่านการเล่าเรื่อง สู่การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอาหาร
Main Article Content
บทคัดย่อ
ชาวไทยและชาวจีนได้มีการติดต่อและมีความสัมพันธ์กันตั้งแต่สมัยดึกดำบรรพ์หรือยุคหินแล้ว โดยตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา มีชาวจีนเดินทางอพยพเข้าสู่ประเทศไทย รวมถึงในภาคใต้ เนื่องจากปัญหาภายในประเทศจีนเริ่มเกิดขาดเสถียรภาพทางการเมืองภายหลังการผลัดเปลี่ยนราชวงศ์ ในขณะที่ประเทศไทยหรือสยามมีความมั่นคงทางการเมืองเพิ่มขึ้นมากและมีความต้องการแรงงานจำนวนมาก ชาวจีนที่อพยพมายังไทยในยุคสมัยแรกส่วนมากเป็นชาวจีนจากมณฑลกวางตุ้ง ฮกเกี้ยนและไหหลำ เพราะเป็นพื้นติดทะเล สามารถใช้การเดินทางด้วยเรือเดินสมุทร ชาวจีนได้นำอาหารชนชาติจีนเข้ามาด้วย อัตลักษณ์ของอาหารชนชาติจีนได้สะท้อนชาติพันธุ์ วัตถุดิบ เครื่องปรุง รูปลักษณ์อาหารของแต่ละชนชาติจีน อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการร้านอาหารส่วนใหญ่ไม่สามารถอธิบายที่มาและความหมายของอาหารเหล่านั้นได้อย่างครบถ้วนและน่าสนใจ และการขาดบรรจุภัณฑ์และเรื่องเล่าที่สามารถเพิ่มคุณค่าและมูลค่า อาหารชนชาติจีนมีอัตลักษณ์ ประกอบด้วย มีประวัติความเป็นมา
ที่ยาวนานและน่าสนใจ มีประโยชน์ต่อสุขภาพ การใช้วัตถุดิบที่สดใหม่มีคุณค่า อาหารมีความหลากหลาย มีความประณีต มีรูปลักษณ์เฉพาะ ถือเป็นอัตลักษณ์เฉพาะที่สามารถนำไปสู่การสร้างเรื่องเล่าแก่ผู้บริโภคได้ การเล่าเรื่องอาหารชนชาติจีนสามารถเล่าเรื่องได้หลายรูปแบบผ่านกลยุทธ์สาร ได้แก่ การเล่าเรื่องผ่านสื่อออนไลน์ การเล่าเรื่อง
ผ่านบรรจุภัณฑ์ และการเล่าเรื่องผ่านกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงอาหาร อย่างไรก็ตาม การสื่อสารอัตลักษณ์อาหารชนชาติจีนจะต้องคำนึงถึงทั้งในเชิงอนุรักษ์และความร่วมสมัย โดยการพัฒนาตัวผลิตภัณฑ์อาหารหรือเมนูให้เข้าถึงพฤติกรรมผู้บริโภคสมัยใหม่ร่วมด้วย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กำจร หลุยยะพงศ์. (2565). ก้าวใหม่การสื่อสารกับชุมชนศึกษา. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
จริยา สุพรรณ. (2565). แนวทางการใช้เรื่องเล่าท้องถิ่นสื่อความหมายในการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ จังหวัดชัยนาท จังหวัดสิงห์บุรีและจังหวัดลพบุรี. วารสารอารยธรรมศึกษาโขง - สาละวิน, 13(2), 251-279.
จ้าว ยานัน. (2564). วัฒนธรรมอาหารจีนในสังคมไทย: กรณีศึกษาอำเภอเมืองจังหวัดชลบุรี. ใน วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาไทยศึกษา. มหาวิทยาลัยบูรพา.
เจษฎา นิลสงวนเดชะ. (2562). มอง “สังคมชาวจีนภาคใต้ของไทย” ผ่านพระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวคราวเสด็จประพาสแหลมมลายู ร.ศ. 109. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 10(1), 178-215.
ชัยณรงค์ ศรีรักษ์. (2565). แนวทางการจัดการคุณค่ามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์เพื่อสร้างความยั่งยืนพื้นที่ชุมชนลุ่มแม่น้ำสุพรรณบุรี ประเทศไทย. วารสารกระแสวัฒนธรรม, 23(44), 3-17.
ณัฏฐิกา สิงคะสะ. (2554). ศึกษาแนวคิดการออกแบบบรรจุภัณฑ์ขนมของญี่ปุ่น. ใน วิทยานิพนธ์ศิลปะศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการออกแบบนิเทศศิลป์. มหาวิทยาลัยศิลปากร.
นวลพรรณ วงษ์สอาด และนพพร จันทรนําชู. (2567). ตัวเเบบการจัดการท่องเที่ยวบนฐานทุนทางวัฒนธรรมจีนเพื่อส่งเสริมความยั่งยืนของการท่องเที่ยวเชิงอาหารในประเทศไทย. วารสารสังคมศาสตร์วิชาการ, 17(1), 114-133.
บุษราภรณ์ พวงปัญญา และคณะ. (2559). แนวทางการจัดการเพื่อยกระดับสินค้าทางวัฒนธรรม. วารสารใบลาน มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 1(1), 80-101.
ปองปรารถน์ สุนทรเภสัช และคณะ. (2561). อัตลักษณ์อาหารพื้นบ้านภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชน: บ้านแม่แจ๋ม อำเภอเมืองปาน บ้านจำปุย อำเภอแม่เมาะ และบ้านโป่งน้ำร้อน อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง.
ปิยชาติ สึงตี และสิรีธร ถาวรวงศา. (2553). ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของกลุ่มชาวจีนฮกจิวในภาคใต้ของประเทศไทย: กรณีศึกษาชุมชนชาวจีนฮกจิว อําเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราช. ใน รายงานการวิจัย. สํานักงานคณะกรรมวัฒนธรรมแห่งชาติกระทรวงวัฒนธรรม ประจําปีงบประมาณ 2553.
ปิยชาติ สึงตี และสิรีธร ถาวรวงศา. (2561). “ฮกจิวนาบอน”: ประวัติศาสตร์ชุมชนชาวจีนฮกจิวอำเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารสงขลานครินทร์ ฉบับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 24(3), 101-136.
พัชร์ศศิ ศรีพิพัฒน์พรกุล และจุฑามาศ พีรพัชระ. (2568). การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของชุมชนกุฎีจีนด้วยอาหารท้องถิ่น. วารสารกระแสวัฒนธรรม, 26(50), 48-62.
ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี พ.ศ. 2561 - 2580. (2561). ประกาศเรื่อง ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี พ.ศ. 2561 - 2580. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 135 ตอนที่ 82 ก หน้า 1 (13 ตุลาคม 2561).
รจรินทร์ สิมธาราแก้ว. (2550). ทัศนคติและแนวโน้มพฤติกรรมการบริโภคอาหารจีนในห้างสรรพสินค้าในเขตกรุงเทพมหานครของผู้บริโภค. ใน สารนิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ลัน หลง จุน และนันทสารี สุขโต. (2559). ปัจจัยที่ส่งต่อพฤติกรรมบริโภคอาหารจีน. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์, 5(1), 1-15.
วรรษมน เสริมชูวิทย์กุล และคณะ. (2567). ศึกษาการปรับตัวทางวัฒนธรรมการบริโภคอาหารจีน ของคนไทยเชื้อสายจีนย่านเยาวราช. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 8(1), 263-277.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). (2562). โครงการวัฒนธรรมด้านอาหารของกลุ่มชาติพันธุ์จีน ฮกจิว. เรียกใช้เมื่อ 14 พฤษภาคม 2567 จาก https://24communities.sac.or.th/nabon/
สง่า กาญจนาคพันธุ์ (ขุนวิจิตรมาตรา). (2548). หลักไทย. กรุงเทพมหานคร: กรุงเทพบรรณาคาร.
สิรีธร ถาวรวงศา. (2562). วัฒนธรรมอาหารของกลุ่มชาติพันธุ์จีนฮกจิว (Hockchiu). เรียกใช้เมื่อ 14 พฤษภาคม 2567 จาก https://ethnicredb.sac.or.th/uploads/file/20190805-อาหารชาติพันธุ์จีนฮกจิว-Ning-Edit.pdf
อรช กระแสอินทร์ และคณะ. (2565). การออกแบบและพัฒนาบรรจุภัณฑ์ขนมท้องถิ่นเพื่อการท่องเที่ยวจากอัตลักษณ์เมืองเก่าจังหวัดภูเก็ต. วารสารปาริชาต มหาวิทยาลัยทักษิณ, 34(3), 37-53.
อานง ใจแน่น และคณะ. (2564). อาหารจีนในประเทศไทย กับความหลากหลายทางวัฒนธรรมอาหาร. วารสารวัฒนธรรมอาหารไทย, 3(2), 47-55.
Chang, K. C. (1977). Food in Chinese Culture: Anthropological and Historical Perspectives. New Haven: Yale University Press.
Chang, R. C. et al. (2010). Food Preferences of Chinese Tourists. Annals of Tourism Research, 37(4), 989-1011.
Juntao, H. & Buranadechachai, S. (2025). Communication For Chinese Culinary Culture at China Town in Bangkok. Journal of Dhamma for Life, 31(2), 628-641.
Klinjandang, K. & Dabphet, S. (2001). The Development of Gastronomy Tourism Destination with the Uniqueness of Local Food. Research Community and Social Development Journal, 15(3), 144-157.
Klinjandang, K. (2020). Gastronomy Tourism Uniqueness of Secondary Cities in the Lower North-Eastern Provincial Cluster 1. Phitsanulok: Naresuan University.
Li, J. & Hsieh, Y. P. (2004). Traditional Chinese Food Technology and Cuisine. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, 13(2), 147-155.
Wongthes, S. (2008). Where did Thai food come from? (Aharn thai ma jak nai?). Bangkok: Nadahak Press.
