แนวทางการอนุรักษ์และสืบสานประเพณีทำขวัญข้าวสู่การท่องเที่ยวชุมชนเชิงวัฒนธรรม ตำบลควนชะลิก อำเภอหัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราช
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบท ประวัติความเป็นมาและองค์ความรู้ของประเพณีทำขวัญข้าว สภาพปัญหา ความต้องการและแนวทางการอนุรักษ์และสืบสานประเพณีทำขวัญข้าวสู่การท่องเที่ยวชุมชนเชิงวัฒนธรรม ตำบลควนชะลิก อำเภอหัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจงและแบบลูกโซ่ จำนวน 45 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างเชิงลึก แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม แบบบันทึกภาคสนาม และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา นำเสนอผลเชิงพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า ประเพณีทำขวัญข้าวในตำบลควนชะลิกได้สูญหายเป็นเวลานานและถูกรื้อฟื้นโดยศูนย์วัฒนธรรมเฉลิมราชควนชะลิก แต่ยังประสบปัญหาสำคัญในการอนุรักษ์และสืบสานประเพณี ได้แก่ ปัญหาการสืบทอดและการสูญหายของมรดกภูมิปัญญา การลดคุณค่าความสำคัญของอาชีพเกษตรกรทำนา การสนับสนุนและจัดสรรงบประมาณที่จำกัด ขาดการจัดการท่องเที่ยวแบบบูรณาการ รวมทั้งการสื่อสารประชาสัมพันธ์ที่ไม่ทั่วถึงและผลกระทบจากนโยบายภาครัฐ นอกจากนี้ ต้องการให้มีการอนุรักษ์ประเพณีทำขวัญข้าวสู่การท่องเที่ยวชุมชนเชิงวัฒนธรรม โดยเสนอแนะแนวทางผลักดันเชิงนโยบายให้เป็นวาระสืบสานประเพณีในแผนยุทธ์ศาสตร์อย่างต่อเนื่องทุกปี รวมทั้ง
มีคณะทำงานรับผิดชอบโดยตรงและผลักดันให้จดทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของจังหวัดเพื่ออนุรักษ์และสืบสานประเพณีทำขวัญข้าวควบคู่กับการท่องเที่ยวชุมชนเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืนตามแนวทางของรูปแบบโมเดล CROPS ประกอบด้วย 1) การอนุรักษ์วัฒนธรรมด้วยการท่องเที่ยวชุมชนเชิงวัฒนธรรม 2) การฟื้นฟูและยืดหยุ่นเชิงสร้างสรรค์ 3) การต่อยอดและขยายผล 4) การสืบสานและภาคีความร่วมมือ และ 5) การพัฒนาแผนยุทธศาสตร์สู่ความยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2559). ข้าวกับวิถีไทย: มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร: สถาบันวัฒนธรรมศึกษา กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.
โกศล สุขเกษม และคณะ. (2568). เกษตรกรยุคใหม่ สู่แนวทางเกษตรแม่นยำเพื่อความยั่งยืน. วารสารสังคมพัฒนศาสตร์, 8(6), 372-386.
ขวัญฤทัย เดชทองคำ. (2566). การพัฒนาศักยภาพแหล่งท่องเที่ยววิถีชุมชนเชิงสร้างสรรค์สู่ความยั่งยืน กรณีศึกษา: ชุมชนริมน้ำเจ้าพระยา บ้านเกาะเกิด จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารวิชาการอยุธยาศึกษา, 15(2), 65-79.
คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2566 - 2570). กรุงเทพมหานคร: กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.
จิรัฏฐวัฒน์ ศิริบุตร และคณะ. (2568). ยุทธศาสตร์การพัฒนาและส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสืบสานอย่างยั่งยืนบนฐานชุมชน กรณีศึกษาอำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย. วารสารวิชาการรัตนบุศย์, 7(1), 128-142.
ณฐิตากานต์ พยัคฆา และกิติศักดิ์ ทองมีทิพย์. (2564). พิธีกรรมทำขวัญข้าวกับวิถีเกษตรกรรมที่เปลี่ยนไป. วารสารวิชาการเกษตร, 39(3), 330-339.
ธนาวุธ คงจันทร์ และคณะ. (2564). การฟื้นฟูและสืบสานประเพณีทำขวัญข้าวในชุมชนภาคใต้. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 12(2), 45-62.
ผู้นำอาวุโส (นามสมมุติ). (19 มิ.ย. 2568). การสัมภาษณ์ปราชญ์ชาวบ้านและผู้นำชุมชนตำบลควนชะลิก. (นางสาวเขมณัฏฐ์ อินทรสุวรรณ, ผู้สัมภาษณ์)
พระครูใบฎีกาศักดิ์ดนัย สนฺตจิตฺโต และคณะ. (2566). แนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมบนฐานอัตลักษณ์ชุมชน. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 10(1), 55-72.
พระครูปลัดศิวภัช ภทฺรญาโณ. (2563). การอนุรักษ์ประเพณีท้องถิ่นโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน. วารสารพุทธสังคมศาสตร์, 5(2), 89-104.
ภัทรา แจ้งใจเจริญ. (2559). การจัดการการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมกรณีศึกษา ชุมชนโอหงิมาจิ หมู่บ้านชิราคาว่าโก จังหวัดกิฝุ ประเทศญี่ปุ่น. วารสารญี่ปุ่นศึกษา, 33(2), 79-97.
เมษ์ธาวิน พลโยธี และคณะ. (2565). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืน. วารสารการท่องเที่ยวและการบริการ, 7(2), 1-18.
ลัดดา พูนสวัสดิ์มงคล และทิสวรรณ ชูปัญญา. (2566). แนวทางการพัฒนาการบริหารจัดการและศักยภาพการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในพื้นที่สวนดุสิตและพื้นที่ต่อเนื่อง. วารสารตำหนัก, 1(1), 72-89.
วัชระ ชยเขต และคณะ. (2562). โครงการการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยววิถีชาวนา 2 ลุ่มน้ำ 3 จังหวัดภาคใต้เชื่อมโยงแหล่งท่องเที่ยวหลัก. ใน รายงานการวิจัย. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
ศินีนาฎ พูลเกื้อ. (2567). ศักยภาพการท่องเที่ยวลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาสู่การเป็นเมืองเป้าหมายทางการท่องเที่ยวแบบบูรณาการอย่างยั่งยืน. วารสาร Roi Kaensarn Academi, 9(10), 705-722.
ศิราพร ณ ถลาง. (2562). คติชนสร้างสรรค์: บทสังเคราะห์และทฤษฎี. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี. (2566). คำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรี นายเศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรี แถลงต่อรัฐสภา. กรุงเทพมหานคร: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี.
สุพัตรา คงขำ. (2565). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์และสืบทอดประเพณีการลากพระบกของอำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารนาคบุตรปริทรรศน์, 14(1), 122-131.
องค์การบริหารส่วนตำบลควนชะลิก. (2567). ข้อมูลประเพณีทำขวัญข้าวและกิจกรรมเก็บข้าวนาวาน. เรียกใช้เมื่อ 11 ธันวาคม 2567 จาก https://www.khuanchalik.go.th/album/view.php?album_id=69
European Commission. (2024). Cultural Tourism conserving culture and cultural heritage through inclusive and sustainable development. Retrieved November 10, 2024, from https://publications.europa.eu/resource/cellar/cf2a35e2-e28d-11ee-8b2b01aa75ed71a1.0001.03/DOC_1
UNWTO. (2020). Cultural tourism and sustainable development goals (SDGs). Madrid: World Tourism Organization.
