จิตพอเพียงในบริบทผู้ถูกคุมขังคดียาเสพติด: ความหมาย ปัจจัยเงื่อนไข และแนวทางการพัฒนา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้ มุ่งค้นหาความหมาย ปัจจัยเงื่อนไข และแนวทางการพัฒนาจิตพอเพียงในกลุ่มผู้ถูกคุมขังคดียาเสพติด โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบเจาะจงกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 16 คน ได้แก่ กลุ่มผู้ถูกคุมขังคดียาเสพติดที่อยู่ในเรือนจำ 9 คน กลุ่มผู้ถูกคุมขังซึ่งพ้นโทษแล้วในคดียาเสพติดอย่างน้อย 3 ปีและไม่กลับมากระทำผิดซ้ำ 2 คน กลุ่มเจ้าหน้าที่ผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาผู้ถูกคุมขังในเรือนจำ 3 คน และกลุ่มผู้เชี่ยวชาญนักวิชาการด้านจิตวิทยาและปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงที่มีประสบการณ์การทำงานร่วมกับผู้ถูกคุมขัง 2 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแบบวัดจิตพอเพียง 3 ด้าน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์แก่นสาระเชิงอุปนัย ผลการวิจัยพบว่า ความหมายของจิตพอเพียงในบริบทวิจัยนี้ ประกอบด้วย 3 มิติ ได้แก่ จิตพอเพียงในฐานะคุณลักษณะของจิตใจที่มีความพอประมาณและมีสติ ในฐานะภูมิคุ้มกันทางจิตใจที่สามารถปรับตัวและมีความยืดหยุ่น ในฐานะการปฏิบัติและวิถีชีวิตที่เรียบง่ายไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น ปัจจัยเงื่อนไขที่ส่งผลต่อการพัฒนาจิตพอเพียงมี 3 ปัจจัย ได้แก่ ปัจจัยภายในบุคคล ปัจจัยด้านครอบครัวและความสัมพันธ์ ปัจจัยด้านสภาพแวดล้อมและบริบททางสังคม แนวทางการพัฒนาจิตพอเพียงมี 6 แนวทาง ได้แก่ การเสริมสร้างการเปลี่ยนแปลงภายใน การพัฒนาทักษะชีวิตและคุณลักษณะเชิงบวก การส่งเสริมความรอบรู้และปัญญา การสร้างแรงจูงใจและความหวัง การสร้างสภาพแวดล้อมและระบบสนับสนุน การพัฒนาความสามารถในการจัดการชีวิต ผลการวิจัยนี้สามารถนำไปเป็นกรอบแนวคิดในการพัฒนาโปรแกรมเชิงจิตวิทยาเพื่อฟื้นฟูผู้ถูกคุมขังคดียาเสพติดที่สอดคล้องกับสังคมไทยได้
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมราชทัณฑ์. (2565). รายงานสถานการณ์การกลับมากระทำผิดซ้ำของผู้ต้องขังคดียาเสพติด. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงยุติธรรม.
โกศล มีคุณ. (2551). การพัฒนาแบบวัดจิตลักษณะด้านความมีเหตุผล. ใน รายงานการวิจัย. สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
งามตา วนินทานนท์ และคณะ. (2552). การพัฒนาตัวชี้วัดและโมเดลเชิงสาเหตุของพฤติกรรมตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงของเยาวชนไทย. วารสารพฤติกรรมศาสตร์, 15(1), 1-18.
ถิรนันท์ ผิวผา. (2560). ผลของโปรแกรมการฝึกทักษะชีวิตต่อภาวะซึมเศร้าในนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย. ใน วิทยานิพนธ์พยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต. มหาวิทยาลัย ธรรมศาสตร์.
ดวงเดือน พันธุมนาวิน. (2551). ทฤษฎีต้นไม้จริยธรรม: การวิจัยและการพัฒนาบุคคล. กรุงเทพมหานคร: สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ดุจเดือน พันธุมนาวิน และงามตา วนินทานนท์. (2551). การพัฒนาแบบวัดจิตลักษณะด้านการมีภูมิคุ้มกันตน. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ทัชชา สุริโย และคณะ. (2559). ผลของโปรแกรมการให้คำปรึกษาที่มีต่อการเสริมสร้างความฉลาดทางสังคมในวัยรุ่นกลุ่มเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้า. ใน วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาจิตวิทยาการให้คำปรึกษา. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
พยอม ราชสม และพิพัฒน์ ไทยอารี. (2556). ความรู้และพฤติกรรมในการใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อการดำเนินชีวิตของผู้ต้องขังโครงการกำลังใจฯ เรือนจำชั่วคราวเขาพลอง จังหวัดชัยนาท. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
พรรษมณฑ์ ศรีนวลนัด. (2561). ตราบาปนักโทษยาเสพติด (Imprisonment Labelling). วารสารรังสิตบัณฑิตศึกษาในกลุ่มธุรกิจและสังคมศาสตร์, 4(2), 78-90.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตโต). (2543). การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในวิถีพุทธ. กรุงเทพมหานคร: สหธรรมิก.
พัชรินทร์ นินทจันทร์ และคณะ. (2554). การสร้างความแข็งแกร่งในชีวิต: พลังสุขภาพจิต. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์จุดทอง.
พิชิต ธรรมฤทธิ์ และคณะ. (2558). การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของผู้ต้องขังเรือนจำอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 7(1), 74-84.
พิมพ์พิชชา เพ็ชรประสม และวีณา พึงวิวัฒน์นิกุล. (2568). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการกระทำผิดซ้ำของผู้ต้องขังหญิง ทัณฑสถานหญิงกลาง. วารสารรามคำแหง ฉบับรัฐประศาสนศาสตร์, 8(1), 562-588.
เพียรชัยรัตน์ เงินงาม และคณะ. (2565). รูปแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้ต้องขังเรือนจำจังหวัดน่านเชิงพุทธบูรณาการ. วารสารวิจัยวิชาการ, 5(5), 171-185.
มาลีวัล เลิศสาครศิริ. (2559). ประสิทธิผลของโปรแกรมการฝึกสมาธิต่อพหุปัญญาของนักศึกษาชั้นปีที่ 1 วิทยาลัยเซนต์หลุยส์. วารสารพยาบาลทหารบก, 17(3), 44-53.
เรือนจำกลางนครราชสีมา. (2562). รายงานโครงการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ต้องขังเพื่อสร้างแรงบันดาลใจและทัศนคติเชิงบวก. ใน รายงานการวิจัย. กรมราชทัณฑ์.
วสันต์ กลิ่นสุคนธ์ และคณะ. (2568). การบริหารจัดการปัญหายาเสพติดในประเทศไทย: ความท้าทายและแนวทางการพัฒนา. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 9(1), 119-130.
สวนีย์ สุขเจริญ. (2553). ผลของการให้คำปรึกษากลุ่มเพื่อจัดการความโกรธของวัยรุ่น. ใน วิทยานิพนธ์ศึกษาศาตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาจิตวิทยาการให้คำปรึกษา. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
สำนักการศึกษาต่อเนื่อง มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (2560). รายงานผลการดำเนินงานการฝึกอบรมทักษะชีวิตสำหรับผู้ต้องขังในเรือนจำ. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
สำนักงานกิจการยุติธรรม. (2562). แนวทางการสร้างเครือข่ายสนับสนุนระดับชุมชนเพื่อลดการกระทำผิดซ้ำ. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงยุติธรรม.
สุขิริณณ์ อามาตย์บัณฑิต และคณะ. (2561). โปรแกรมการเจริญสติที่เน้นหลักการเรียนแบบมุ่งการรู้จริงทำได้เพื่อเสริมสร้างความฉลาดทางอารมณ์ของนิสิตฝึกประสบการณ์วิชาชีพครู มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. วารสารการวัดผลการศึกษา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 24(1), 313-329.
สุชาติ บุษย์ชญานนท์. (2562). การพัฒนาวิถีชีวิตชุมชน: บูรณาการหลักพุทธธรรมในการขับเคลื่อนปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนดงฟ้าห่วน จังหวัดอุบลราชธานี. ใน รายงานการวิจัย. สาขามนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี.
อุบล เลี้ยววาริณ. (2551). การวิจัยเพื่อการพัฒนาเครื่องมือวัดแบบพหุมิติของจิตลักษณะด้านการรับรู้คุณความดี. กรุงเทพมหานคร: สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
Bannink, F. (2012). Practicing positive cognitive behavioral therapy: A guide to symptom-focused treatment. West Sussex: Wiley-Blackwell.
Botvin, G. J. & Griffin, K. W. (2004). Life skills training: Empirical findings and future directions. The Journal of Primary Prevention, 25(2), 211-232.
Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
Davis, L. M. et al. (2013). Evaluating the effectiveness of correctional education: A meta-analysis of programs that provide education to incarcerated adults. Santa Monica: RAND Corporation.
Martinez, D. J. & Abrams, L. S. (2013). Informal social support and the reintegration of male young offenders. Journal of Offender Rehabilitation, 52(2), 95-117.
Maruna, S. (2001). Making good: How ex-convicts reform and rebuild their lives. Washington, DC: American Psychological Association.
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Thousand Oaks: Sage.
Owens, M. D. & McCrady, B. S. (2016). A pilot study of a brief motivational intervention for incarcerated drinkers. Journal of Substance Abuse Treatment, 68, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.jsat.2016.05.005.
Seligman, M. E. P. (2002). Authentic happiness: Using the new positive psychology to realize your potential for lasting fulfillment. New York: Free Press.
Seligman, M. E. P. (2007). The optimistic child: A proven program to safeguard children against depression and build lifelong resilience. Boston: Houghton Mifflin Harcourt.
Sufficiency Economy Movement Sub-Committee. (2007). Sufficiency economy: Implications and applications. Bangkok: Office of the National Economic and Social Development Board.
Visher, C. A. & Travis, J. (2011). Life on the outside: Returning home after incarceration. The Prison Journal, 91(3), 102-119.
Walsh, F. (1996). The concept of family resilience: Crisis and challenge. Family Process, 35(3), 261-281.
Welsh, B. C. & Farrington, D. P. (2007). Preventing crime: What works for children, offenders, victims, and places. Dordrecht: Springer.
World Health Organization (WHO). (1997). Life skills education for children and adolescents in schools. Geneva: World Health Organization.
