นวัตกรรมการตั้งองค์กรศาลสงฆ์ และวิธีพิจารณาคดีผิดพระธรรมวินัย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายไทยและกฎหมายต่างประเทศเกี่ยวกับศาลสงฆ์และวิธีพิจารณาคดีเกี่ยวกับสงฆ์เพื่อเกิดพุทธนวัตกรรมในประเทศไทย เป็นวิจัยแบบผสานวิธี โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 10 รูป/คน และการประชุมกลุ่มย่อย จำนวน 20 รูป/คน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา เชิงพรรณนา และเชิงเปรียบเทียบ ภายใต้กรอบแนวคิดหลักนิติรัฐ ความเสมอภาค และความยุติธรรมเชิงกระบวนการ ผลการวิจัยพบว่า ระบบการดำเนินคดีพระสงฆ์ของไทยในปัจจุบันยังคงอยู่ภายใต้กลไกนิคหกรรมตาม พระราชบัญญัติ คณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และการปกครองภายในคณะสงฆ์ ซึ่งมีลักษณะเป็นระบบบริหารมากกว่าระบบตุลาการเฉพาะทาง จึงมีข้อจำกัดด้านความเป็นภาวะวิสัย ความโปร่งใส และมาตรฐานวิธีพิจารณาที่เป็นลายลักษณ์อักษรอย่างชัดเจน โดยเฉพาะในบริบทที่สังคมร่วมสมัยให้ความสำคัญกับหลักนิติรัฐ หลักสิทธิมนุษยชน และกลไกตรวจสอบถ่วงดุล ในทางเปรียบเทียบ หลายประเทศที่มีศาสนาเป็นสถาบันหลักของสังคมได้พัฒนาศาลหรือองค์กรพิจารณาคดีทางศาสนาที่มีโครงสร้างชัดเจน มีการกำหนดขั้นตอนวิธีพิจารณา การอุทธรณ์ และการประสานงานกับศาลของรัฐในกรณีที่เกี่ยวข้องกับความผิดทางอาญาอย่างเป็นระบบ ซึ่งสะท้อนแนวโน้มของการบูรณาการหลักศาสนากับกฎหมายบ้านเมืองภายใต้กรอบความเป็นธรรมและความรับผิดชอบต่อสาธารณะ ข้อค้นพบสำคัญจึงชี้ให้เห็นว่า ประเทศไทยควรพิจารณาพัฒนาระบบพิจารณาคดีพระธรรมวินัยให้มีลักษณะเป็นศาลชำนัญพิเศษหรือองค์กรกึ่งตุลาการที่มีมาตรฐานชัดเจน เพื่อยกระดับความน่าเชื่อถือและสร้างสมดุลระหว่างการธำรงพระธรรมวินัยกับหลักกฎหมายสมัยใหม่ อันเป็นรากฐานของพุทธนวัตกรรมเชิงสถาบันที่เหมาะสมกับบริบทไทย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
พระปริญญา แย้มศรี. (2567). การปฏิรูปองค์กรคณะสงฆ์ไทย. วารสารเมธีวิจัย Savant Journal of Social Sciences, 1(1), 37-44.
พระมหาสุชาติ ธมฺมกาโม และคณะ. (2565). ระบบศาลในกระบวนการยุติธรรมคณะสงฆ์ไทย. วารสารวิจยวิชาการ, 5(5), 317-330.
พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535. (2535). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 109 ตอนที่ 106 ก หน้า 5-11 (4 มีนาคม 2535).
แม่ชีจำเรียง กำเหนิดโทน และแม่ชีจำเนียร แสงสิน. (2561). พุทธธรรมกับการพัฒนาสังคมไทยในศตวรรษที่ 21. วารสารมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 10(2), 129-141.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก หน้า 1-90 (6 เมษายน 2560).
An-Na’im, A. A. (2008). Islam and the secular state: Negotiating the future of Shari'a. Massachusetts, United States: Harvard University Press.
Berkowitz, D. et al. (2003). Economic development, legality, and the transplant effect. European Economic Review, 47(1), 165-195.
Dicey, A. V. (1915). Introduction to the study of the law of the constitution. London: Macmillan and Co.
Doe, N. (2013). Christian law: Contemporary principles. Cambridge: Cambridge University Press.
Dworkin, R. (1977). Taking Rights Seriously. Massachusetts: Harvard University Press.
Fuller, L. L. (1969). The Morality of Law. (Rev. ed.). Connecticut: Yale University Press.
Goonasekera, S. (2014). Buddhism and Law in Sri Lanka. In French, R. R. & Nathan, M. A. (Eds.), Buddhism and Law: An Introduction (pp. 116-134). Cambridge: Cambridge University Press.
Harding, A. (2012). The Constitution of Malaysia: A Contextual Analysis (Constitutional Systems of the World). Oxford: Hart Publishing.
Jaffe, R. M. (2019). Seeking Śākyamuni: South Asia in the formation of modern Japanese Buddhism. Illinois: University of Chicago Press.
Schonthal, B. (2018). Litigating Vinaya: Buddhist Law and Public Law in Contemporary Sri Lanka (final corrected proof). Buddhism, Law & Society, 3(2018), 69-111.
Tyler, T. R. (2006). Why People Obey the Law. New Jersey: Princeton University Press.
United Nations (General Assembly). (1966). International Covenant on Civil and Political Rights. Treaty Series, 999, 171. Retrieved February 24, 2026, from https://treaties.un.org/PAGES/ViewDetails.aspx?chapter=4&clang=_en&mtdsg_no=IV-4&src=TREATY
Ven. Nengcheng et al. (2026). Institutional Innovation and International Comparative Study on the Cultivation of Religious Professionals under the Sinicization-Oriented Development of Han Buddhism. Critical Humanistic Social Theory, 3(1). https://doi.org/10.62177/chst.v3i1.1052.
Zweigert, K. & Koetz, H. (1998). An Introduction to Comparative Law. (3rd ed.). Oxford: Oxford University Press.
