การศึกษากลวิธีการแปลคำศัพท์วัฒนธรรมของชนเผ่าไตมณฑลยูนนานจากภาษาจีนเป็นภาษาไทยในมุมมองการสื่อสารข้ามวัฒนธรรมระหว่างจีน - ไทย:กรณีศึกษาฉบับแปลภาษาไทยเรื่อง “ประวัติชนเชื้อชาติไท”
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลวิธีการแปลคำศัพท์วัฒนธรรมของชนเผ่าไตมณฑลยูนนานจากภาษาจีนเป็นภาษาไทย โดยใช้หนังสือ “ไต่จู๋สื่อ” (傣族史) และฉบับแปลภาษาไทยเรื่อง “ประวัติชนเชื้อชาติไท” เป็นกรณีศึกษา ดำเนินด้วยระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods) ซึ่งเชิงคุณภาพมุ่งวิเคราะห์เนื้อหาเพื่อจำแนกประเภทคำศัพท์วัฒนธรรม และกลวิธีการแปล ขณะที่เชิงปริมาณมุ่งวิเคราะห์ความถี่และร้อยละของการใช้กลวิธีการแปลเพื่อวิเคราะห์แนวโน้มกลวิธีการแปลจากกลุ่มคำศัพท์วัฒนธรรม 5 ประเภท จำนวน 1,252 รายการ ผลการวิจัยพบว่า 1) คำศัพท์จัดอยู่ในกลุ่มวัฒนธรรมทางสังคม 842 คำ (67.3%) วัฒนธรรมทางภาษา 189 คำ (15.1%) วัฒนธรรมทางวัตถุ 133 คำ (10.6%) วัฒนธรรมเชิงนิเวศ 76 คำ (6.1%) และวัฒนธรรมทางศาสนา 12 คำ (1%) ตามลำดับ และ 2) ผู้แปลเลือกใช้กลวิธีการแปลรวมทั้งหมด 9 กลวิธี โดยกลวิธีหลักที่พบ คือ การใช้คำยืมหรือคำทับศัพท์ (48.9%) การใช้คำแปลที่ได้รับการยอมรับ (13.6%) การแปลแบบผสม (10.7%) และการอธิบายความ (10.5%) ตามลำดับ ผลการวิจัยนี้ชี้ว่า การทับศัพท์เป็นหัวใจสำคัญในการรักษาอัตลักษณ์ดั้งเดิมของชนเผ่าไต การผสมผสานกลวิธีการแปลอย่างยืดหยุ่นภายใต้หลักความเท่าเทียมเชิงหน้าที่ (Functional Equivalence) ช่วยให้การสื่อสารข้ามวัฒนธรรมมีประสิทธิภาพ ขณะที่การใช้คำเทียบเคียงทางวัฒนธรรม ต้องพิจารณาความสอดคล้องเชิงหน้าที่อย่างถี่ถ้วน พร้อมเสริมคำอธิบายเพื่อป้องกันการลดทอนอัตลักษณ์ดั้งเดิม นอกจากนี้ ควรจำกัดการใช้กลวิธีการแปลตรงตัว การแปลด้วยคำความหมายกลางและคำความหมายกว้าง เพื่อมิให้คุณค่าทางวัฒนธรรมที่ลึกซึ้งถูกลดทอนลง ซึ่งเคารพอัตลักษณ์ที่หลากหลายและส่งเสริมการสื่อสารข้ามวัฒนธรรมที่มีประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กนกพร นุ่มทอง. (2564). การศึกษาปัญหาและกลวิธีการแปลภาษาจากเอกสารประวัติศาสตร์ภาษาจีนเป็นภาษาไทย. วารสารภาษาและภาษาศาสตร์, 39(2), 31-50.
คณะกรรมการสืบค้นประวัติศาสตร์ไทยเกี่ยวกับจีนในเอกสารภาษาจีน สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี สำนักนายกรัฐมนตรี. (2531). ประวัติชนเชื้อชาติไท ตอนที่ 1. กรุงเทพมหานคร: สำนักนายกรัฐมนตรี.
คณะกรรมการสืบค้นประวัติศาสตร์ไทยเกี่ยวกับจีนในเอกสารภาษาจีน สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี สำนักนายกรัฐมนตรี. (2534). ประวัติชนเชื้อชาติไท ตอนที่ 2. กรุงเทพมหานคร: สำนักนายกรัฐมนตรี.
บุญช่วย ศรีสวัสดิ์. (2498). ไทยสิบสองปันนา เล่ม 1 (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ศยาม.
ประคอง นิมมานเหมินท์ และเรืองวิทย์ ลิ่มปนาท. (2538). คนไทใต้คอง: ไทใหญ่ในยูนนาน. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
มติชน. (2568). มติชน: ‘ทูตจีน’ ร่วมปาฐกถาฉลอง 50 ปี ไทย - จีน ย้ำสัมพันธ์แน่นแฟ้น เป็นญาติมิตร มีสายเลือดร่วมกัน. เรียกใช้เมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://www.matichon.co.th/the-golden-road/news_5198879
เมชฌ สอดส่องกฤษ. (2557). ชนกลุ่มน้อยเผ่าไต : พี่น้องเผ่าไทในสิบสองปันนาสาธารณรัฐประชาชนจีน. Journal of Cultural Approach, 15(27), 51-64.
ยรรยง จิระนคร และรัตนาพร เศรษฐกุล. (2541). ประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมสิบสองปันนา. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
ยศ สันตสมบัติ. (2543). หลักช้าง: การสร้างใหม่ของอัตลักษณ์ไทในใต้คง. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานมูลนิธิวิถีทรรศน์.
สมพงศ์ วิทยศักดิ์พันธุ์. (2542). ประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมไทใหญ่: รายงานการวิจัย. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
Baker, M. (2005). In other words. London: Routledge.
Catford, J. C. (1965). A linguistic theory of translation. Oxford: Oxford University Press.
Fu, Z. (2020). History of cultural exchange between China and Thailand. Beijing: International Culture Publishing Company.
Ji, X. & Xu, J. (2010). The great utility of translation. Nanjing: Yilin Press.
Jiang, Y. (1984). History of the Dai people. Chengdu: Sichuan People’s Publishing House.
Newmark, P. (2003). A textbook of translation. Shanghai: Shang Hai Foreign Language Education Press.
Nida, E. A. & Taber, C. R. (1982). The Theory and Practice of Translation. Leiden: The United Bible Societies.
Nida, E. A. (1964). Toward a science of translating: with special reference to principles and procedures involved in Bible translating. Leiden: Brill.
Zheng, X. & Sethakul, R. (2019). History, cultural identity, and regional harmony of the Tai Lue in Thailand. Beijing: China Social Sciences Press.
