รูปแบบการพัฒนาพุทธอัตลักษณ์แก่นักศึกษามหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา เพื่อเพิ่มบุคคลต้นแบบสู่สังคม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการณ์พุทธอัตลักษณ์นักศึกษามหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนา 2) สร้างรูปแบบ 3) ทดลองรูปแบบ และ 4) ประเมินผลรูปแบบการพัฒนาพุทธอัตลักษณ์แก่นักศึกษามหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนาเพื่อเพิ่มบุคคลต้นแบบสู่สังคม เป็นการวิจัยและพัฒนา (R&D) ร่วมกับผสมผสานวิธี (Mixed Methods) กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย ศิษย์เก่า จำนวน 249 คน ผู้ใช้บัณฑิต จำนวน 51 คน และนักศึกษาปัจจุบัน รวมจำนวน 86 คน ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ศิษย์เก่า ผู้ใช้บัณฑิตและอาจารย์ประจำหลักสูตร รวม 30 คน และผู้ทรงคุณวุฒิ 10 คน กลุ่มตัวอย่างและผู้ให้ข้อมูลสำคัญได้มาจากการสุ่มแบบบังเอิญ สมัครใจ และเลือกแบบเจาะจง ตามความเหมาะสมของแต่ละระยะการวิจัย เครื่องมือสำคัญ คือ รูปแบบการพัฒนาพุทธอัตลักษณ์ (B.A.L.I. Model) และคู่มือการใช้รูปแบบ ร่วมกับแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ แบบประเมินและแบบบันทึก วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Wilcoxon signed-rank test และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) บัณฑิตมีอัตลักษณ์ดี ความมีระเบียบวินัย รู้รักสามัคคีและมีจิตสาธารณะโดดเด่น ส่วนองค์ความรู้ในหลักธรรมและการนำไปเผยแผ่ควรพัฒนาไปพร้อมกันกับความรอบรู้วิชาการทั่วไป 2) B.A.L.I. Model ที่พัฒนาขึ้น ประกอบด้วย ความรอบรู้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา การประยุกต์หลักธรรมในการดำเนินชีวิต ความสามารถในการเผยแผ่ และต้นแบบพุทธชนต่อสังคม 3) จากการทดลอง ผลทดสอบความรู้หลักธรรมก่อนและหลังมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ และผลทดลองทั้ง 4 องค์ประกอบ โดยรวมดีมาก ซึ่งด้านต้นแบบพุทธชนต่อสังคมโดดเด่นสูงที่สุด และ 4) B.A.L.I. Model ได้รับการประเมินในระดับมากที่สุด เพราะสามารถเปลี่ยนนักศึกษาจาก “ผู้รู้ธรรม” ไปสู่ “ผู้เป็นแบบอย่าง” ได้อย่างเป็นรูปธรรม
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กฎกระทรวงมาตรฐานหลักสูตรการศึกษาระดับอุดมศึกษา พ.ศ. 2565. (2565). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 139 ตอนที่ 20 ก หน้า 12-27 (31 มีนาคม 2565).
กนกรัตน์สิริ ทวีสุข และกรองกาญจน์ แก้วชัง. (2561). แนวคิดแรงจูงใจตามหลักพระพุทธศาสนา. วารสารครุศาสตร์ปริทรรศน์, 3(3), 147-156.
กรวรรณ อบสุวรรณ และคณะ. (2568). การประเมินหลักสูตรสถานศึกษากลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ของโรงเรียนมัธยมศึกษาแห่งหนึ่งในจังหวัดอุดรธานี โดยใช้รูปแบบการประเมินหลักสูตรของไทเลอร์ (Ralph W. Tyler). Journal of Education and Innovation, 27(3), 92-108.
กัณฑิชา ศรเสนา และคณะ. (2567). การพัฒนาชุดการสอน ด้วยกระบวนการจัดการเรียนการสอนแบบย้อนกลับ เรื่อง เศรษฐศาสตร์น่ารู้ สำหรับนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนมหาไถ่ศึกษาบ้านไผ่่ อำเภอบ้านไผ่่ จังหวัดขอนแก่น. วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬาขอนแก่น, 11(4), 300-315.
ณัฐชยา จิตภักดี และคณะ. (2564). การพัฒนามนุษย์ตามหลักพุทธจริยศาสตร์. วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬาขอนแก่น, 8(2), 208-219.
ทนุธรรม เพชรพงษ์ และกิตติพงศ์ สุวรรณวงศ์. (2569). บูรณาการพุทธศาสนากับศิลปวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาจิตใจและอัตลักษณ์อย่างยั่งยืน. วารสารส่งเสริมและพัฒนาวิชาการสมัยใหม่, 4(1), 929-942.
ปกาพันธ์ เพชรน้อย และประกาศ ปานเจี้ยง. (2568). การประเมินหลักสูตรสถานศึกษาสาระการเรียนรู้การพัฒนาสังคมวิชาการเงินเพื่อชีวิต 2 ระดับ ชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นของศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอตะโหมด จังหวัดพัทลุง โดยใช้รูปแบบของไทเลอร์. วารสารวิชาการสถาบันพัฒนาพระวิทยากร, 8(3), 463-478.
ปรุตม์ บุญศรีตัน และคณะ. (2564). การพัฒนาหลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพุทธศาสตรศึกษา ของคณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. วารสารปณิธาน, 17(2), 285-317.
พระครูสังฆรักษ์อนุรักษ์ ธีรสกฺโก และปราโมทย์ ยอดแก้ว. (2560). อัตลักษณ์การท่องเที่ยวทางพระพุทธศาสนา: ตัวชี้วัดและแนวปฏิบัติ เพื่อความยั่งยืนตามวิถีพุทธ. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 13(ฉบับพิเศษ), 256-267.
พระครูสุตคุณาลงกรณ์ (ชาญณรงค์ กตคุโณ) และพระมหาธีระชัย สุจิตฺโต. (2568). พระพุทธศาสนากับการบูรณาการศาสตร์สมัยใหม่. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(1), 324-337.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2564). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. เรียกใช้เมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://www.watnyanaves.net/th/book_detail/583
พระมหาเกรียงไกร ฐิตวีโร. (2566). ผู้นำที่ดีตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(7), 315-325.
พระสมุห์ธีรพล อคฺคปญฺโญ (วิริยะกิจสุนทร). (2564). การเสริมสร้างอัตลักษณ์ความเป็นไทยพุทธแก่เด็กและเยาวชนของพระสงฆ์ ตำบลเจริญธรรม อำเภอวิหารแดง จังหวัดสระบุรี. ใน สารนิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการเชิงพุทธ. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ภัทรดร ภิญโญพิชญ์. (2568). การศึกษาแนวพุทธ: แนวคิด สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) พัฒนามนุษย์ด้วย ศีล สมาธิ ปัญญา. เรียกใช้เมื่อ 20 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://main.bia.or.th/buddhist-education/
ภาวิณี ภาพันธ์. (2562). การสร้างคุณค่าและความหมายใหม่ของบุคคลต้นแบบในการดำเนินชีวิตเชิงพุทธ. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 15(1), 55-66.
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2563). สุภาษิต ปรัชญา ปณิธาน วิสัยทัศน์ และพันธกิจ. เรียกใช้เมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://www.mcu.ac.th/pages/philosophy-commitment-vision-mission
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2567). รายงานการประเมินตนเอง (SAR) ระดับสถาบัน ประจำปีการศึกษา 2567. เรียกใช้เมื่อ 7 พฤษภาคม 2569 จาก https://qa.mcu.ac.th/index.php/book/univ-sar-2567/
มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย. (2564). วัตถุประสงค์ / ปณิธาน. เรียกใช้เมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://www.mbu.ac.th/about/post-2630/
มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย. (2567). ระบบรายงานผลการประเมินตนเองออนไลน์. เรียกใช้เมื่อ 7 พฤษภาคม 2569 จาก https://e-sar.mbu.ac.th/
ริญญารัตน์ วรจินตนาลักษณ์. (2566). พุทธจิตวิทยาเพื่อการพัฒนาตนเอง. วารสารปารมิตา, 5(2), 307-318.
วรินทร จินดาวงศ์. (2566). การพัฒนาปัญญาภายใน : แนวคิดและการประยุกต์หลักพุทธธรรม. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 6(2), 127-135.
สมจันทร์ ศรีปรัชยานนท์ และคณะ. (2562). กระบวนการสร้างนิสิตต้นแบบตามนวลักษณ์นิสิตของมหาวิทยาลัย. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 10(2), 346-360.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2564). หลักการศึกษาในพระพุทธศาสนา. เรียกใช้เมื่อ 11 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://www.papayutto.org/th/book-content-index/467
สุภาพร บางใบ และคณะ. (2568). การออกแบบชุดการสอนงานพื้นฐานอาชีพสำหรับครูโดยการออกแบบการเรียนการสอนแบบย้อนกลับ (Backward Design). วารสารวิชาการและวิจัยสังคมศาสตร์, 20(3), 73-88.
สุวรรณรัตน์ เจ๊ะยะหลี. (2568). การพัฒนารูปแบบการบริหารเชิงระบบร่วมกับแนวคิดการบริหารแบบมีส่วนร่วมเพื่อเสริมสร้างความสามารถด้านการจัดการเรียนรู้เชิงรุกและทักษะนวัตกรครูโรงเรียนบ้านหาญ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสตูล. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 9(12), 193-206.
อัญชิษฐา หาญกิจรุ่ง. (2559). พุทธจิตวิทยาเพื่อการพัฒนาตนเอง. วารสารพุทธจิตวิทยา, 1(2), 30-38.
อัฟฎอล อาแว และคณะ. (2566). การจัดการเรียนรู้โดยใช้กิจกรรมเป็นฐานเพื่อส่งเสริมทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 ของนักศึกษาชั้นปีที่ 1 มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา. วารสารนวัตกรรมการเรียนรู้และเทคโนโลยี, 3(1), 83-92.
Baltes, P. B. (1987). Theoretical Propositions of Life-Span Developmental Psychology: On the Dynamics Between Growth and Decline. LIFE-SPAN DEVELOPMENTAL PSYCHOLOGY, 23(5), 611-626.
Bandura, A. (1971). Social Learning Theory. New York: General Learning Press.
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change. Psychological Review, 84(2), 191-215.
Johnson, A. (2023). Holistic Learning Theory: More than a Philosophy. Journal of Contemplative and Holistic Education, 1(2), 1-9.
Mezirow, J. (1991). Transformative Dimensions of Adult Learning. San Francisco: Jossey-Bass.
Partnership for 21st Century Skills. (2009). Framework for 21st Century Learning. Columbus: Battelle for Kids.
Tyler, R. W. (1949). Basic Principles of Curriculum and Instruction. Chicago: University of Chicago Press.
UNESCO. (2008). ICT competency standards for teachers: policy framework. Paris: Scientific and Cultural Organization.
Vitello, M. & Salvi, C. (2023). Gestalt's Perspective on Insight: A Recap Based on Recent Behavioral and Neuroscientific Evidence. Journal of Intelligence, 11(12), 224. https://doi.org/10.3390/jintel ligence11120224.
Wiggins, G. P. & McTighe, J. (2005). Understanding by Design. Retrieved May 7, 2026, from https://shorturl.asia/Kvp4E
