การขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาความยากจนด้วยกลไกนักจัดการข้อมูลชุมชนเชิงพื้นที่: กรณีศึกษาอำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนาศักยภาพอาสาสมัครในพื้นที่ให้เป็นนักจัดการข้อมูลชุมชนที่มีบทบาทในการค้นหา สอบทานข้อมูล และสำรวจทุนของครัวเรือนยากจนในระดับพื้นที่จังหวัดสุรินทร์ และ 2) ส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการข้อมูลและวิเคราะห์ปัญหาความยากจนตามบริบทของพื้นที่ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยมีเครื่องมือวิจัย 1) หลักสูตรฝึกอบรมนักจัดการข้อมูลชุมชน 2) แบบสอบถามข้อมูลครัวเรือนยากจน และ 3) แนวทางการจัดเวทีเรียนรู้เชิงประสบการณ์ ดำเนินการ 5 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การพัฒนาหลักสูตร 2) การเตรียมความพร้อม 3) การจัดเวทีการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วม 4) การประยุกต์ใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบเพื่อวิเคราะห์และแก้ไขปัญหาความยากจน และ 5) การปรับปรุงระบบการช่วยเหลือและสวัสดิการในพื้นที่ กลุ่มตัวอย่างจากการคัดเลือกอาสาสมัครในอำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์ แบบเจาะจง จำนวน 107 คน ผลการวิจัยพบว่า อาสาสมัครส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุระหว่าง 40 - 49 ปี สามารถยกระดับเป็น “นักจัดการข้อมูลชุมชน” โดยสำรวจข้อมูลครัวเรือนยากจนได้ 2,331 ครัวเรือน 55 หมู่บ้าน พบความคลาดเคลื่อนของข้อมูลภาครัฐในพื้นที่ ได้แก่ ครัวเรือนตกหล่น จำนวน 607 ครัวเรือน (ร้อยละ 35.21) และครัวเรือนรั่วไหล จำนวน 396 ครัวเรือน (ร้อยละ 22.97) สะท้อนให้เห็นข้อจำกัดของฐานข้อมูลเดิมในการจำแนกสถานะความยากจนของครัวเรือน นอกจากนี้ กระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมส่งเสริมให้สามารถวิเคราะห์ปัญหาความยากจนในมิติทุนการดำรงชีพ 5 ด้าน ได้แก่ ทุนมนุษย์ ทุนสังคม ทุนเศรษฐกิจ ทุนกายภาพ และทุนธรรมชาติ นำไปสู่การเชื่อมโยงข้อมูลสู่กระบวนการตัดสินใจให้ความช่วยเหลือในระดับพื้นที่ กลไกดังกล่าวช่วยยกระดับความแม่นยำ ความทันสมัยของข้อมูลและผลักดันให้เกิดการแก้ไขปัญหาความยากจนอย่างตรงเป้าหมาย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2563). สมุดปกขาว อววน. กับการขจัดความยากจนอย่างตรงจุด. เรียกใช้เมื่อ กันยายน 4 2564 จาก https://www.nxpo.or.th/th/wp-content/uploads/2021/01/2020.10.16-Poverty-to-prosperity_V2.0.pdf
จันทิมา ล่ามแขก และอจิรภาส์ เพียรขุนทด. (2564). การแก้ไขปัญหาความยากจนแบบบูรณาการ: กรณีศึกษา โครงการคู่เสี่ยว เกี่ยวก้อย แก้จน คนขอนแก่น. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 21(2), 109-122.
จุฑามาศ โชติบาง และคณะ. (2554). การพัฒนาแกนนำในการจัดการระบบฐานข้อมูลชุมชน. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชี่ยงใหม่, 38(4), 15-25.
ทิวากร เหล่าลือชา. (2567). การพัฒนาพื้นที่วิจัยเชิงยุทธศาสตร์เมืองชายแดนแบบบูรณาการพหุภาคี เพื่อขจัดความยากจนและสร้างโอกาสทางสังคม กรณีศึกษาจังหวัดมุกดาหาร (SRA) ด้วยแนวคิด “คุยกันทั้งจังหวัด” ระยะที่ 1. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 8(3), 34-45.
ทิวากร เหล่าลือชา และคณะ. (2565). การพัฒนาพื้นที่เชิงบูรณาการแบบร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนแบบเบ็ดเสร็จและแม่นยำ กรณีศึกษาพื้นที่จังหวัดมุกดาหาร ระยะที่ 1. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 6(2), 154-163.
พงษ์ชาญ ณ ลำปาง และคณะ. (2565). การพัฒนาภาคีเครือข่ายด้วยนวัตกรรมเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจน ในจังหวัดสุรินทร์แบบเบ็ดเสร็จและแม่นยำ. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์.
ลาวรรณ สุมามาลย์. (25 ม.ค. 2565). การสะท้อนบทเรียนการจัดเก็บข้อมูลครัวเรือนยากจน. (ลดาวัลย์ ปัญตะยัง, ผู้สัมภาษณ์)
วิบูลย์ รัตนาภรณ์วงศ์ และคณะ. (2563). การพัฒนารูปแบบการแก้ปัญหาความยากจนของชุมชนในประเทศไทย. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 5(4), 261-280.
วีระวัฒน์ ภัทรศักดิ์กำจร. (2564). ปัญหากระบวนการกำหนดนโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ. วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา, 9(2), 18-38.
สมบัติ กันบุตร และพระครูปริยัติวรากร. (2567). การจัดการข้อมูลชุมชนแบบมีส่วนร่วมเพื่อการพัฒนาพื้นที่เชิงสร้างสรรค์ของตำบลน้ำชำ อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่. วารสาร มจร โกศัยปริทรรศน์, 2(1), 1-15.
สมบูรณ์ ไชยแสน. (25 ม.ค. 2565). การสะท้อนบทเรียนการจัดเก็บข้อมูลครัวเรือนยากจน. (ลดาวัลย์ ปัญตะยัง, ผู้สัมภาษณ์)
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2563). รายงานการวิเคราะห์สถานการณ์ความยากจนและเหลื่อมล้ำของประเทศไทย ปี 2562. เรียกใช้เมื่อ 4 กันยายน 2564 จาก https://www.nesdc.go.th/wordpress/wp-content/uploads/2025/04/article_20201103153003.pdf
สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี. (2561). ปัญหาความเหลื่อมล้ำและความยากจนในสังคมไทย. วารสารไทยคู่ฟ้า, 4(2), 5-15.
อักษรศรี พานิชสาส์น. (2565). ถอดบทเรียนแก้จนแบบจีน ด้วยแนวทาง 2D 3M. วารสารรัฏฐาภิรักษ์, 64(1), 75-84.
Kolb, D. A. (2015). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. (2nd ed.). New Jersey: Pearson Education.
Muhammad, Z. (2016). Improving quality of life through community-based participatory development in Nigeria: Explanatory factors for success and failure. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 222, 151-159. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.05.206.
Reyes, C. M. et al. (2004). Community Based Monitoring System: A Tool to Fight Poverty. Retrieved May 18, 2022, from https://www.pep-net.org/sites/pep-net.org/files/typo3doc/pdf/CBMS-GRB/METHODOLOGY_WORKSHOPS/Tool_fight.pdf
Sustainable Development Solution Network. (2015). Getting Started with the Sustainable Development Goals: A Guide for Stakeholders. Retrieved April 5, 2022, from https://www.local2030.org/library/166/Getting-Started-with-the-Sustainable-Development-Goals-A-Guide-for-Stakeholders.pdf
Vu, T. A. (2004). Can CBPMS Become a National System? (Working Paper 2004-08). Retrieved May 1, 2022, from https://idl-bnc-idrc.dspacedirect.org/server/api/core/bitstreams/7cba4dde-9ac4-4022-ab3f-d476b3ad37ad/content
