การประเมินผลลัพธ์และผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุนโครงการเครือข่ายเข้มแข็ง ชุมชนปลอดบุหรี่ พื้นที่พหุวัฒนธรรมปลอดปัจจัยเสี่ยงภาคใต้

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) ศึกษาบริบท ปัจจัยเอื้อ และกลไกความร่วมมือ 2) ประเมินผลลัพธ์ทางสังคมและคำนวณผลตอบแทนทางสังคม และ 3) ข้อเสนอเชิงนโยบายและแนวทางพัฒนาโครงการเพื่อความยั่งยืน ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี เชิงปริมาณ กำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่าง 334 คน ตามสูตร Taro Yamane โดยสุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิ ตามสัดส่วนอย่างเป็นระบบ เครื่องมือ คือ แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าเฉลี่ย ( ) และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) การวิจัยเชิงคุณภาพ คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบบเจาะจง 50 คน เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์เนื้อหาเชิงประเด็น ผลการวิจัยพบว่า 1) บริบทและกลไกเครือข่ายใช้ทุนทางสังคมเป็นฐานรากสำคัญในการขับเคลื่อนสุขภาวะชุมชน และ 2) ผลการประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (SROI) พบว่า โครงการมีความคุ้มค่าทางสังคม โดยมีอัตราส่วนผลตอบแทนทางสังคมเท่ากับ 1 : 1.5 เมื่อพิจารณาผลลัพธ์ทางสังคม 3 ด้าน พบว่า ด้านสิ่งแวดล้อมสร้างมูลค่าทางสังคมสูงสุด จากพื้นที่สุขภาวะลดปัจจัยเสี่ยง รองลงมา คือ ด้านสังคม เด่นชัดเรื่องการมีส่วนร่วมและถักทอเครือข่ายอย่างแน่นแฟ้น ด้านเศรษฐกิจสร้างมูลค่าทางสังคมได้ต่ำที่สุด สะท้อนถึงข้อจำกัดในการแปรเปลี่ยนพฤติกรรมการลดละเลิกบุหรี่ให้เป็นมูลค่าตัวเงินหรือรายได้เสริม ข้อวิจารณ์ ความสำเร็จด้านสิ่งแวดล้อมและสังคมเกิดจากความเข้าใจบริบทพหุวัฒนธรรมที่สร้างความร่วมมืออย่างแน่นแฟ้น ภาครัฐ ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจึงควรนำผลการประเมินมูลค่าทางสังคมนี้ไปใช้เป็นกรอบในการปรับปรุงกิจกรรมในอนาคต เพิ่มมาตรการเชิงรุกเน้นการแปลงการลดค่าใช้จ่ายยาสูบให้เป็นระบบการออมของครัวเรือน คู่กับการสนับสนุนระบบเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในชุมชน เพื่อยกระดับความคุ้มค่า (SROI) และต้นแบบชุมชนสู่พื้นที่อื่น ๆ ต่อไป