นาฏศิลป์ไทยสร้างสรรค์ชุด อดูลปีศาจชมดง

บทคัดย่อ

ศิลปะการแสดงโขนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมไทยที่สะท้อนภูมิปัญญา ความเชื่อ และอัตลักษณ์ของชาติ โดยเฉพาะโขนโรงในซึ่งเป็นการแสดงชั้นสูงที่ผสมผสานการรำ การพากย์ และดนตรีตามจารีตนาฏศิลป์ไทย แต่การแสดงรำเดี่ยวของตัวละครนางยักษ์และกระบวนท่ารำในบทพากย์ชมดงปรากฏให้เห็นน้อยมาก งานวิจัยเชิงคุณภาพนี้
มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติและอัตลักษณ์ของตัวละคร “นางอดูลปีศาจ” จากบทพระราชนิพนธ์เรื่องรามเกียรติ์ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 และสร้างสรรค์การแสดงนาฏศิลป์ไทยชุด “อดูลปีศาจชมดง” ในรูปแบบโขนโรงในประเภทรำเดี่ยวของนางยักษ์ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร ตำรา งานวิจัย และการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ทรงคุณวุฒิและผู้เชี่ยวชาญด้านนาฏศิลป์ไทย จำนวน 7 ท่าน และนำข้อมูลมาวิเคราะห์และสังเคราะห์เพื่อออกแบบแนวคิดการแสดง เนื้อร้อง เพลง เครื่องแต่งกาย และกระบวนท่ารำ พบว่า อัตลักษณ์สำคัญของนางอดูลปีศาจ คือ ความรักต่อเครือญาติ ความดุร้าย ความเฉลียวฉลาด และการใช้เล่ห์อุบาย ซึ่งถูกนำมาใช้เป็นแนวคิดหลักในการสร้างสรรค์การแสดง 3 ช่วง ได้แก่ ฤทธาอสุรี นางยักษีเพลินชม และมุ่งตรงนางกัลยา กระบวนท่ารำได้รับการประดิษฐ์ขึ้นใหม่โดยอาศัยการตีบทตามคำร้องและเพลงหน้าพาทย์ ควบคู่กับการดัดแปลงแม่บทท่ารำยักษ์ให้มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว การประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ พบว่า การแสดงมีความถูกต้องตามจารีตนาฏศิลป์ไทย มีความงดงาม และมีคุณค่าเชิงวิชาการในระดับมากที่สุด จึงเป็นองค์ความรู้ใหม่ด้านการสร้างสรรค์กระบวนท่ารำชมดงสำหรับตัวละครนางยักษ์ในรูปแบบโขนโรงใน และสามารถต่อยอดสู่การอนุรักษ์และพัฒนานาฏศิลป์ไทยร่วมสมัยได้