การพัฒนาตลาดวัฒนธรรมเพื่อยกระดับเศรษฐกิจและการมีส่วนร่วมของชุมชน ย่านวัฒนธรรมชุมชนคุ้งสำเภา อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาทุนทางวัฒนธรรมของชุมชนคุ้งสำเภา จังหวัดชัยนาท เพื่อเป็นฐานในการพัฒนาตลาดวัฒนธรรมโดยชุมชน 2) ศึกษากระบวนการพัฒนาตลาดผ่านการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในพื้นที่ และ 3) ประเมินผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจและคุณค่าทางสังคมจากการพัฒนาตลาดวัฒนธรรมคุ้งสำเภา การวิจัยใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญคัดเลือกแบบเจาะจงจากผู้มีบทบาทเกี่ยวข้องกับทุนวัฒนธรรมและการพัฒนาตลาดวัฒนธรรมในพื้นที่ ได้แก่ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้ดูแลศาลเจ้าและผู้นำชุมชน ผู้ประกอบการวัฒนธรรมและร้านค้าในตลาด เยาวชนและคนในชุมชน และหน่วยงานภาครัฐและภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แนวคำถามการสนทนากลุ่ม และแบบประเมินผลการดำเนินงาน เก็บรวบรวมข้อมูลจากการสำรวจพื้นที่ การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม การประชุมร่วม การจัดตลาดวัฒนธรรม จำนวน 7 ครั้ง และการถอดบทเรียนหลังการดำเนินกิจกรรม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วย การวิเคราะห์เนื้อหา และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจจากการลงทุน ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนคุ้งสำเภามีทุนทางวัฒนธรรม 4 มิติ ได้แก่ ประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ไทย - จีน ศรัทธาและพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ อาหารและขนมพื้นบ้าน และหัตถกรรมและศิลปะการแสดง กระบวนการพัฒนาตลาดเกิดขึ้นผ่าน 5 ขั้นตอน ได้แก่ ร่วมรับรู้และร่วมคิด ร่วมออกแบบ ร่วมตัดสินใจ ร่วมดำเนินการ และร่วมประเมินผล โดยมีคณะกรรมการตลาดศาลเจ้าคุ้งสำเภาเป็นกลไกกลาง ผลลัพธ์สำคัญ พบว่า ตลาดวัฒนธรรมสร้างผลตอบแทนทางเศรษฐกิจสูงกว่าต้นทุน โดยมีค่า EROI เฉลี่ย 2.97 เท่า และเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจฐานรากร้อยละ 336 รวมทั้งทำให้ทุนวัฒนธรรมปรากฏในพื้นที่สาธารณะ เกิดความภาคภูมิใจ การถ่ายทอดภูมิปัญญาระหว่างรุ่น และความร่วมมือของภาคีเครือข่าย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
ทัชชญา สังขะกูล และคณะ. (2568). การท่องเที่ยวชุมชนบนฐานทุนนิเวศสู่การขับเคลื่อนเศรษฐกิจและ สังคมฐานรากอย่างสร้างสรรค์ ตำบลบ้านขาว อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา. สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างวินิจฉัย, 24(1), 37-51.
ใบเฟิร์น วงษ์บัวงาม และญาณาธร เธียรถาวร. (2566). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการและการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์เพื่อนำไปสู่การเป็นเมืองสร้างสรรค์ จังหวัดเพชรบุรี. วิทยาการจัดการวไลยอลงกรณปริทัศน์, 4(3), 45-61.
พา ผอมขำ และคณะ. (2566). ทุนทางวัฒนธรรม ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกับการพัฒนาแพลตฟอร์มการจัดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ของชุมชนริมคลองปากประ จังหวัดพัทลุง. วารสารอินทนิลทักษิณสาร มหาวิทยาลัยทักษิณ, 18(2), 33-64.
พิมภัสสร เด็ดขาด และคณะ. (2567). การพัฒนารูปแบบตลาดวัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านกลไกรัฐและประชาสังคม เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนในชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์จังหวัดแม่ฮ่องสอน. วารสารพุทธจิตวิทยา, 9(1), 85-98.
สรรเสริญ เหรียญทอง และอนุชา แพ่งเกษร. (2568). ทุนทางวัฒนธรรมสี่ด้าน ในย่านการค้าเก่าในพื้นที่ภาคกลางของประเทศไทย. Asian Creative Architecture, Art and Design, 39(1), e277535. https://doi.org/10.55003/acaad.2025.277535%20.
Altun, O. et al. (2024). Exploring visitors’ motivations and perspectives on festival tourism in Northern Cyprus: Economic, cultural and social dimensions in a post-pandemic era. Worldwide Hospitality and Tourism Themes, 16(4), 485-497.
Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216-224.
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In Richardson. J. (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. (pp. 241-258). New York: Greenwood Press.
Duxbury, N. et al. (2021). Creative tourism development models towards sustainable and regenerative tourism. Sustainability, 13(2), 1132. https://doi.org/10.3390/su13021132.
Mohanty, S. K. & Dash, P. C. (2023). The moderating effect of participation on community identity in cultural festivals: A post-pandemic reality check. Journal of Convention & Event Tourism, 24(4), 341-361.
Snapp, S. S. et al. (2023). Participatory action research generates knowledge for Sustainable Development Goals. Frontiers in Ecology and the Environment, 21(7), 341-349.
Throsby, D. (2010). The economics of cultural policy. Cambridge: Cambridge University Press.
Tuyen, Q. D. et al. (2025). How Has Community-Based Tourism Evolved Over Three Decades (1995-2025): A Bibliometric and Systematic Literature Review on Evolution and Future Research Directions. Sustainable Development, 33(6), 8870-8893.
UNCTAD. (2022). Creative Economy Outlook 2022. New York: United Nations Conference on Trade and Development.
World Tourism Organization. (2023). Tourism and Rural Development: Understanding Challenges on the Ground. Madrid: UNWTO.
