การสังเคราะห์กรอบธรรมาภิบาลเชิงพุทธสำหรับการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนตามแนวคิด ESG
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิด ESG สำหรับการพัฒนาวิสาหกิจชุมชน วิเคราะห์หลักธรรมาภิบาลเชิงพุทธที่สามารถประยุกต์ใช้ในการบริหารการพัฒนาวิสาหกิจชุมชน และสังเคราะห์กรอบธรรมาภิบาลเชิงพุทธสำหรับการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนตามแนวคิด ESG ดำเนินการด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพแบบศึกษาเอกสาร โดยคัดเลือกเอกสารแบบเจาะจง 55 รายการจากแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ช่วงปี 2558 - 2569 ส่วนเอกสารฐานรากไม่จำกัดปี แบ่งเป็น 5 กลุ่ม ได้แก่ เอกสารพระพุทธศาสนาและพุทธธรรม ธรรมาภิบาลและธรรมาภิบาลเชิงพุทธ ESG และการพัฒนาอย่างยั่งยืน วิสาหกิจชุมชนและเศรษฐกิจฐานราก และงานวิจัยเชิงประจักษ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การจัดหมวดหมู่มโนทัศน์ และการสังเคราะห์เชิงแนวคิด ผลการวิจัยพบว่า ESG สำหรับวิสาหกิจชุมชนควรปรับจากกรอบรายงานขององค์กรธุรกิจขนาดใหญ่เป็นกรอบบริหารการพัฒนาที่สอดคล้องกับบริบทชุมชน โดยมิติสิ่งแวดล้อมเน้นการใช้ทรัพยากรอย่างพอประมาณและลดผลกระทบ มิติสังคมเน้นสมาชิก ลูกค้า ชุมชน เครือข่าย และทุนทางสังคม ส่วนมิติธรรมาภิบาลเน้นกติกากลุ่ม บัญชี ความโปร่งใส การมีส่วนร่วม การทบทวนความเสี่ยง และความรับผิดชอบร่วมกัน หลักธรรมาภิบาลเชิงพุทธที่เหมาะสม ได้แก่ ความไม่เบียดเบียน รู้ประมาณ เมตตา - กรุณา สังคหวัตถุ 4 สัปปุริสธรรม 7 และอปริหานิยธรรม 7 ซึ่งสามารถแปลงเป็นกลไกกำกับตนเองขององค์กรชุมชนได้ กรอบที่สังเคราะห์ได้ ประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ ได้แก่ การใช้ทรัพยากรอย่างพอประมาณและไม่เบียดเบียน ความสุจริตและโปร่งใส การมีส่วนร่วมตามกติกา ความเกื้อกูลและเป็นธรรม ปัญญาและความไม่ประมาท และความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ส่วนรวม กรอบดังกล่าวใช้เป็นฐานพัฒนาแนวปฏิบัติ ตัวชี้วัด และเครื่องมือประเมินความพร้อมด้าน ESG สำหรับวิสาหกิจชุมชน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กองส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน. (2569). สรุปจำนวนวิสาหกิจชุมชนและเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนที่อนุมัติการจดทะเบียนแล้ว ตัดยอดข้อมูลวันที่ 30 มิถุนายน 2569. เรียกใช้เมื่อ 3 สิงหาคม 2569 จาก https://sceb.doae.go.th/wp-content/uploads/2026/07/สรุปไตรมาส-3-69-30-6-69.pdf
คณะทำงานขับเคลื่อนการกำหนดนิยามและจัดหมวดหมู่โครงการหรือกิจกรรมในภาคเศรษฐกิจที่ยั่งยืน. (2568). การเผยแพร่มาตรฐานการจัดกลุ่มกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม (Thailand Taxonomy) ระยะที่ 2 ฉบับสมบูรณ์. เรียกใช้เมื่อ 3 สิงหาคม 2569 จาก https://www.bot.or.th/th/news-and-media/news/news-20250527.html
ชาญชัย ฤทธิร่วม และโกมินทร์ วังอ่อน. (2567). หลักพุทธธรรมและธรรมาภิบาลในการเป็นผู้ประกอบการวิสาหกิจเพื่อชุมชนในตำบลปงน้อย อำเภอดอยหลวง จังหวัดเชียงราย. วารสารสถาบันวิจัยพิมลธรรม, 11(1), 93-106.
พรพรรณ เหมะพันธ์. (2562). ทุนทางสังคมและความเป็นสถาบัน: กุญแจแห่งความอยู่รอดของวิสาหกิจไทย. วารสารรัฐศาสตร์ปริทรรศน์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, 6(1), 111-134.
พระนพสิทธิ์ สุทฺธจิตโต (ปิงยศ). (2562). กระบวนการบริหารตามหลักธรรมาภิบาลเชิงพุทธขององค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเอื้อม อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(4), 1007-1021.
พระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน. (2548). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 122 ตอนที่ 6 ก หน้า 1-13 (18 มกราคม 2548).
ศิริชัย นาคอุดม และคณะ. (2563). ทุนทางสังคม: ความได้เปรียบเชิงการแข่งขันของวิสาหกิจชุมชน. วารสารนักบริหาร, 40(1), 115-124.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2564). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 43). นครปฐม: วัดญาณเวศกวัน.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2566). เศรษฐศาสตร์แนวพุทธ. (พิมพ์ครั้งที่ 21). นครปฐม: วัดญาณเวศกวัน.
สุดเฉลิม ศัสตราพฤกษ์ และไพศาล บรรจุสุวรรณ์. (2558). ธรรมาภิบาลเพื่อการจัดการและการพัฒนาวิสาหกิจชุมชน. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 3(3), 271-283.
อัครนันท์ อริยศรีพงษ์ และคณะ. (2568). การบริหารจัดการวิสาหกิจชุมชนตามหลักธรรมาภิบาลเพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(6), 15-28.
Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027.
Global Reporting Initiative. (2021a). GRI 2: General Disclosures 2021. Retrieved April 20, 2026, from https://www.globalreporting.org/publications/documents/english/gri-2-general-disclosures-2021/
Global Reporting Initiative. (2021b). GRI 3: Material Topics 2021. Retrieved April 21, 2026, from https://www.globalreporting.org/pdf.ashx?id=12453
IFRS Foundation. (2023a). IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information. Retrieved May 12, 2026, from https://shorturl.asia/mWbj7
IFRS Foundation. (2023b). IFRS S2 Climate-related Disclosures. Retrieved May 12, 2026, from https://shorturl.asia/3ceKl
International Finance Corporation. (2021). IFC ESG Guidebook. Retrieved May 26, 2026, from https://www.ifc.org/en/insights-reports/2021/ifc-esg-guidebook
Krippendorff, K. (2018). Content Analysis: An Introduction to Its Methodology. (4th ed.). Thousand Oaks: SAGE Publications.
Nakhonsong, P. & Chamruspanth, V. (2024). Promoting Community Enterprises in Thailand: Challenges and Opportunities. Revista de Gestão Social e Ambiental, 18(4), e06505. https://doi.org/10.24857/rgsa.v18n4-123.
OECD. (2023). OECD SME and Entrepreneurship Outlook 2023. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/342b8564-en.
United Nations Global Compact. (2004). Who Cares Wins: Connecting Financial Markets to a Changing World. Retrieved July 19, 2026, from https://www.unepfi.org/industries/investment/global-compact-leaders-summit/
