ถอดรหัสคำสอนผ่านบทคำพรัดโนราตามมุมมองทางพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อวิเคราะห์ตีความบทคำพรัดโนราในมิติหลักไตรลักษณ์ตามแนวคิดพระพุทธศาสนา และ 2) เพื่อศึกษากลวิธีถ่ายทอดหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาผ่านศิลปะการแสดงโนรา การศึกษานี้ใช้วิธีวิเคราะห์เชิงคุณภาพจากเอกสาร งานวิชาการที่เกี่ยวข้อง พร้อมใช้การตีความเชิงสัญลักษณ์เป็นกรอบในการศึกษา ผลการวิเคราะห์พบว่า บทคำพรัดโนราทำหน้าที่เป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมสำหรับถ่ายทอดหลักไตรลักษณ์ ได้แก่ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ผ่านภาษาวรรณศิลป์ ภาพพจน์ อุปมา สัญลักษณ์จากธรรมชาติ ตลอดจนวิถีชีวิตของชุมชนภาคใต้ คำพรัดสำคัญ ได้แก่ คำพรัดแสงทองสวรรค์ คำพรัดยางแดง คำพรัดโศกัง สะท้อนความไม่เที่ยงของเวลา ชีวิต ความเสื่อมสลายของสังขาร ตลอดจนการลดละความยึดมั่นในตัวตน หลักธรรมเชิงนามธรรมถูกถ่ายทอดผ่านประสบการณ์ทางอารมณ์ สุนทรียภาพ ช่วยให้ผู้ชมเกิดการรับรู้ การใคร่ครวญ ตระหนักถึงความเปลี่ยนแปลงของชีวิต กลวิธีถ่ายทอดหลักธรรมปรากฏผ่านระบบสัญลักษณ์ของการแสดง ได้แก่ ท่ารำ บทกลอน ดนตรี งานศิลป์ ทำหน้าที่เป็นสื่อธรรม เชื่อมโยงหลักพุทธปรัชญาเข้ากับบริบทพิธีกรรม ชุมชน ในพิธีโนราโรงครู บทคำพรัดทำหน้าที่สื่อสารคติธรรม ควบคู่กับการแสดงความเคารพครูบาอาจารย์ กระบวนการดังกล่าวทำให้หลักไตรลักษณ์ปรากฏเป็นประสบการณ์ร่วมทางสังคม จิตวิญญาณ มิใช่เพียงเนื้อหาเชิงนามธรรม ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า บทคำพรัดโนราเป็นกลไกสำคัญในการถ่ายทอดหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาผ่านศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น โนราจึงมิใช่เพียงศิลปะ การแสดงพื้นบ้าน หากเป็นระบบความรู้ สื่อทางจิตวิญญาณ ที่มีส่วนหล่อหลอมโลกทัศน์ คุณธรรม ปัญญาของผู้คนในชุมชนภาคใต้อย่างต่อเนื่อง การถ่ายทอดหลักธรรมผ่านบทคำพรัดโนราควรได้รับการอนุรักษ์ควบคู่กับการพัฒนารูปแบบการสื่อสารให้สอดคล้องกับบริบทสังคมร่วมสมัย