สิทธิในการตัดสินใจเกี่ยวกับวาระสุดท้ายของชีวิต: ศึกษาการตายตามธรรมชาติ การุณยฆาต และกฎหมายไทยเปรียบเทียบต่างประเทศ

บทคัดย่อ

ปัจจุบันมีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีการแพทย์ทั้งในด้านการตรวจวินิจฉัยและการรักษา ทำให้ผู้ป่วยจำนวนมากได้รับการบำบัดรักษาจนหายขาดจากโรคหรือภาวะต่าง ๆ ซึ่งในอดีตไม่อาจรักษาได้ อย่างไรก็ดี มีโรคอีกหลายชนิดที่อยู่ในระยะลุกลาม อาทิ โรคมะเร็ง ผู้ป่วยจะมีความทุกข์ทรมานจากการรักษา เช่น การฉายแสง ยาเคมีบำบัด หรือยามุ่งเป้า ซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่มิอาจปฏิเสธได้ ทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่แย่ลง และนำมาซึ่งปัญหาที่หนักหน่วงทั้งผู้ป่วย ครอบครัว และสถานะทางการเงิน การตัดสินใจเกี่ยวกับวาระสุดท้ายของชีวิตเป็นประเด็นที่มีความละเอียดอ่อนและเกี่ยวข้องกับกฎหมาย จริยธรรมทางการแพทย์ สิทธิมนุษยชน ศาสนา และค่านิยมของสังคม แม้ว่าหลายประเทศจะพัฒนากฎหมายรองรับการุณยฆาตหรือการช่วยเหลือการฆ่าตัวตายภายใต้เงื่อนไขที่เข้มงวด แต่ประเทศไทยยังคงเลือกใช้แนวทางรับรองสิทธิในการปฏิเสธการรักษาและการเสียชีวิตตามธรรมชาติผ่านมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ซึ่งสะท้อนถึงความพยายามในการสร้างดุลยภาพระหว่างการเคารพเจตจำนงของผู้ป่วยกับหลักการคุ้มครองชีวิตตามระบบกฎหมายไทย ผู้เขียนเห็นว่าในปัจจุบันไม่จำเป็นต้องแก้ไขกฎหมายให้มีการการุณยฆาตเชิงรุก แต่ควรทำให้สิทธิที่กฎหมายได้รับรองและมุ่งคุ้มครองที่บัญญัติไว้แล้ว สามารถบังคับใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพและทำให้เกิดผลได้จริงในทางปฏิบัติ เช่น การพัฒนาระบบการดูแลแบบประคับประคอง การให้ความรู้แก่ประชาชนในการจัดทำหนังสือแสดงเจตนาและการวางแผนดูแลล่วงหน้า ทั้งนี้ เพื่อให้การคุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยในวาระสุดท้ายเกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม ภายใต้บริบทของสังคมและกฎหมายไทย