การประเมินความเสี่ยงของชุมชนริมน้ำคลองแดนในบริบทของความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจประเด็นความเสี่ยงของชุมชนริมน้ำคลองแดนในบริบทของความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม 2) ประเมินระดับความเสี่ยงโดยกระบวนการมีส่วนร่วม และ 3) เสนอแนวทางการจัดการความเสี่ยงที่สอดคล้องกับบริบทของชุมชน ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณเป็นตัวแทนครัวเรือน 100 ครัวเรือน จากการสุ่มแบบชั้นภูมิ และผู้ให้ข้อมูลสำคัญเชิงคุณภาพ 35 คน จากการเลือกแบบเจาะจง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา และข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา จากนั้นบูรณาการผลเพื่อสังเคราะห์ประเด็นความเสี่ยงเข้าสู่การประเมินแบบมีส่วนร่วม โดยผลจากแบบสอบถามใช้สะท้อนระดับความคิดเห็น ระดับความเสี่ยงพิจารณาจากระดับโอกาสที่จะเกิดและระดับผลกระทบ และคำนวณจากผลคูณของทั้งสององค์ประกอบ ผลการวิจัยพบว่า 1) ความเสี่ยงของชุมชนจำแนกได้ 3 มิติ รวม 11 ประเด็น ได้แก่ ด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม โดยข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ มีทิศทางสอดคล้องกันว่า การย้ายถิ่นของเยาวชนและการขาดผู้สืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นประเด็นสำคัญ 2) ทั้งสองประเด็นอยู่ในระดับสูงมาก ขณะที่ความเสี่ยงส่วนใหญ่อยู่ในระดับสูง สะท้อนว่าประเด็นด้านโครงสร้างประชากรและความต่อเนื่องของการสืบทอดวัฒนธรรมควรได้รับการจัดลำดับความสำคัญ และ 3) การสังเคราะห์ผลการประเมินร่วมกับข้อเสนอจากชุมชนนำไปสู่แนวทางจัดการความเสี่ยง 4 แนวทาง ได้แก่ การสร้างกลไกความร่วมมือระดับชุมชน การพัฒนาเศรษฐกิจ ฐานวัฒนธรรม การถ่ายทอดภูมิปัญญาข้ามรุ่น และการจัดทำฐานข้อมูลและแผนที่ความเสี่ยงชุมชน ผลการศึกษาชี้ให้เห็นความสำคัญของการจัดการความเสี่ยงที่ครอบคลุมมิติเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม โดยใช้การมีส่วนร่วมของชุมชนเป็นฐาน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
ชมภูนุช หุ่นนาค และคณะ. (2563). แนวทางการจัดการวิสาหกิจชุมชน: ศึกษาเฉพาะกรณีศูนย์สาธิตการเกษตรร้านค้าชุมชน ตำบลท่าเสา อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารผู้ตรวจการแผ่นดิน, 13(2), 21-53.
มนัสสวาส กุลวงศ์ และคณะ. (2562). ความหมายและการเปลี่ยนแปลงของตลาดริมน้ำคลองแดนในคาบสมุทรสทิงพระ สงขลา. วารสารอินทนิลทักษิณสาร มหาวิทยาลัยทักษิณ, 14(1), 65-91.
วิชชุดา เขียวเกตุ. (2559). การจัดการตนเองของตลาดชุมชน: กรณีศึกษาตลาดริมน้ำคลองแดน อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา. ใน วิทยานิพนธ์พัฒนาชุมชนมหาบัณฑิต สาขาวิชาการพัฒนาชุมชน. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566-2570). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 139 ตอนพิเศษ 258 ง หน้า 1 (1 พฤศจิกายน 2565).
อธิชา ปิลันธนดิลก. (2563). แนวทางการพัฒนาชุมชนริมคลองดั้งเดิมในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑลเพื่อเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงมรดกทางวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาชุมชนริมคลองอ้อมนนท์. ใน วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชานวัตกรรมการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Ayyub, B. M. (2003). Risk analysis in engineering and economics. Boca Raton: Chapman & Hall/CRC.
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In Richardson, J. G. (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education. (pp. 241-258). New York: Greenwood Press.
Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission. (2004). Enterprise risk management: Integrated framework. Jersey City: American Institute of Certified Public Accountants. Retrieved February 4, 2026, from https://www.coso.org/enterprise-risk-management
International Organization for Standardization. (2018). ISO 31000:2018 Risk management — Guidelines. Geneva: International Organization for Standardization. Retrieved January 24, 2026, from https://www.iso.org/standard/65694.html
Langkulsen, U. et al. (2022). Socio-economic resilience to floods in coastal areas of Thailand. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(12), 7316. https://doi.org/10.3390/ijerph19127316.
Pal, I. et al. (2021). System approach for flood vulnerability and community resilience assessment at the local level: A case study of Sakon Nakhon Province, Thailand. Kasetsart Journal of Social Sciences, 42(2021), 107-116. https://doi.org/10.34044/j.kjss.2021.42.1.17.
Willroth, P. et al. (2012). Socio-economic vulnerability of coastal communities in southern Thailand: The development of adaptation strategies. Natural Hazards and Earth System Sciences, 12(8), 2647-2658. https://doi.org/10.5194/nhess-12-2647-2012.
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis. (3rd ed.). New York: Harper & Row.