การสื่อสารทางการเมืองในยุคหลังความจริง: พลวัตของสื่อดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์ และพุทธปัญญาเพื่อประชาธิปไตยไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงของการสื่อสารทางการเมืองภายใต้บริบทสื่อดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์ และระบบอัลกอริทึม และ 2) เสนอกรอบแนวคิดพุทธปัญญา
เพื่อส่งเสริมการสื่อสารทางการเมืองอย่างรับผิดชอบ โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสารและการวิเคราะห์เชิงแนวคิด จากการศึกษาเอกสารทางวิชาการ แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง พบว่า การสื่อสารทางการเมืองได้เปลี่ยนผ่านจากรูปแบบเชิงเส้นที่สื่อมวลชนเป็นศูนย์กลางไปสู่ระบบเครือข่าย ซึ่งประชาชน แพลตฟอร์มดิจิทัล อัลกอริทึม และปัญญาประดิษฐ์เข้ามามีบทบาทร่วมในการผลิต เผยแพร่ คัดกรอง และกำหนดความหมายของข้อมูลทางการเมือง ส่งผลให้ประชาชนมีโอกาสเข้าถึงข้อมูลและมีส่วนร่วมทางการเมืองมากขึ้น ขณะเดียวกันก่อให้เกิดความท้าทายสำคัญ ได้แก่ ข้อมูลไม่น่าเชื่อถือ ข่าวปลอม ข้อมูลบิดเบือน การแบ่งขั้วทางการเมือง พื้นที่ข้อมูลเฉพาะกลุ่ม การใช้ถ้อยคำสร้างความเกลียดชัง และเนื้อหาที่สร้างโดยปัญญาประดิษฐ์ อาจส่งผลต่อการรับรู้ การตัดสินใจ และคุณภาพของประชาธิปไตยดิจิทัล บทความจึงเสนอ “กรอบพุทธปัญญาเพื่อการสื่อสารทางการเมืองในยุคหลังความจริงสำหรับประชาธิปไตยไทย” (Buddhist Wisdom Framework for Political Communication in the Post-truth Era toward Thai Digital Democracy) โดยบูรณาการหลักพุทธปัญญา ประกอบด้วย กาลามสูตร โยนิโสมนสิการ สัมมาวาจา อัปปมาท และพรหมวิหาร เพื่อพัฒนาพลเมืองให้มีความสามารถในการตรวจสอบข้อมูล คิดวิเคราะห์อย่างมีเหตุผล สื่อสารด้วยความรับผิดชอบ มีสติ และเคารพความแตกต่างทางการเมือง องค์ความรู้ใหม่ชี้ให้เห็นว่า การพัฒนาประชาธิปไตยดิจิทัลไม่อาจพึ่งพาเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องพัฒนาปัญญา คุณธรรม และความรับผิดชอบของพลเมืองควบคู่กัน เพื่อสร้างระบบการสื่อสารทางการเมืองที่มีคุณภาพ ลดความขัดแย้ง และเสริมสร้างประชาธิปไตยไทย
ให้มีความเข้มแข็งและมีคุณภาพ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
คันธิรา ฉายาวงศ์. (2564). แนวโน้มการเมืองไทยกับสื่อสังคมออนไลน์ในศตวรรษที่ 21. วารสารเทคโนโลยีสื่อสารมวลชน มทร.พระนคร, 6(1), 97-107.
ปวรนันท์ ธัมมัญญุตานันท์. (2568). ความสำคัญของการรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) ในยุคข้อมูลข่าวสารท่วมท้น. วารสารสหวิทยาการ มหาวิทยาลัยชินวัตร, 2(2), 50-67.
พระครูใบฎีกาวิชาญ วิสุทโธ. (2565). การสื่อสารทางการเมืองในยุคดิจิทัล. วารสารการบริหารการปกครอง และนวัตกรรมท้องถิ่น, 6(1), 109-120.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มัลลิกา บุญมีตระกูล มหาสุข. (2565). การสื่อสารทางการเมืองไทยผ่านสื่อสังคมออนไลน์. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 27(2), 63-81.
วรลักษณ์ กล้าสุคนธ์ และศักดิ์สิทธิ์ ทวีกุล. (2566). สื่อสังคมออนไลน์กับการมีส่วนร่วมทางการเมืองของคนไทยในต่างประเทศ. วารสารการสื่อสารและสื่อบูรณาการ, 11(1), 33-57.
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). การสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย Thailand Internet User Behavior 2565. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอ นิกส์.
สุมาลี วงษ์วิฑิต. (2565). มาตรการทางกฎหมายและการรู้เท่าทันสื่อเพื่อต่อสู้กับข่าวปลอม. วารสารกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์, 1(3), 1-28.
สุเมธ ตั้งประเสริฐ. (2565). กลยุทธ์และวิธีการสื่อสารของพรรคการเมืองไทยผ่านสื่อสังคมออนไลน์ในการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2562. วารสารรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 5(1), 25-38.
อุเทณร์ วัชรชิโนรส. (2567). ความท้าทายของประชาธิปไตยในยุคดิจิทัล: การวิเคราะห์ผลกระทบของสื่อสังคมออนไลน์ต่อกระบวนการทางการเมือง. วารสารวิชาการจินตาสิทธิ์, 2(1), 40-53.
Bennett, W. L. & Pfetsch, B. (2018). Rethinking Political Communication in a Time of Disrupted Public Spheres. Journal of Communication, 68(2), 243-253.
Castells, M. (2015). Networks of Outrage and Hope: Social Movements in the Internet Age. (2nd ed.). Cambridge: Polity Press.
Chadwick, A. (2017). The Hybrid Media System: Politics and Power. (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Cinelli, M. et al. (2021). The echo chamber effect on social media. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(9). https://doi.org/10.1073/pnas.2023301118.
European Commission. (2025). The Code of Conduct on Disinformation. Brussels: European Commission.
European Parliament & Council of the European Union. (2022). Regulation (EU) 2022/2065 of the European Parliament and of the Council of 19 October 2022 on a Single Market For Digital Services and amending Directive 2000/31/EC (Digital Services Act). Official Journal of the European Union, 277(2022), 1-102.
Flew, T. (2021). Regulating Platforms. Cambridge: Polity Press.
Freedom House. (2024). Freedom in the World 2024: The Mounting Damage of Flawed Elections and Armed Conflict. Washington: Freedom House.
Gurevitch, M. et al. (2009). Political Communication-Old and New Media Relationships. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 625(1). https://doi.org/10.1177/0002716209339345.
International Telecommunication Union. (2023). Measuring digital development: Facts and Figures 2023. Geneva: International Telecommunication Union.
Keller, T. R. & Klinger, U. (2019). Social Bots in Election Campaigns: Theoretical, Empirical, and Methodological Implications. Political Communication, 36(1), 171-189.
Kheokao, J. & Kheokao, D. (2024). Thailand. Retrieved September 18, 2026, from https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/digital-news-report/2024/thailand
Klinger, U. & Svensson, J. (2018). The end of media logics? On algorithms and agency. New Media & Society, 20(12). https://doi.org/10.1177/1461444818779750.
Miao, F. & Holmes, W. (2023). Guidance for generative AI in education and research. Paris: UNESCO.
Newman, N. et al. (2024). Reuters Institute digital news report 2024. Oxford: Reuters Institute for the Study of Journalism.
OECD. (2024). OECD Survey on Drivers of Trust in Public Institutions - 2024 Results: Building Trust in a Complex Policy Environment. Paris: OECD Publishing.
Wardle, C. & Derakhshan, H. (2017). Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research and Policy Making. Strasbourg: Council of Europe.
World Economic Forum. (2024). The Global Risks Report 2024. Cologny: World Economic Forum.