การพัฒนาและการใช้ซอฟต์พาวเวอร์ มิติทางวัฒนธรรมเมืองมรดกโลก เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษา สุโขทัย ศรีสัชนาลัย และกำแพงเพชร
คำสำคัญ:
ซอฟต์พาวเวอร์, มิติทางวัฒนธรรม, เมืองมรดกโลก, การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา (1) ลักษณะและองค์ประกอบของซอฟต์พาวเวอร์ การท่องเที่ยว และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในมิติทางวัฒนธรรมของเมืองมรดกโลก (2) ความสัมพันธ์ของปัจจัยที่ส่งผลต่อการพัฒนาและการใช้ซอฟต์พาวเวอร์ทางวัฒนธรรม (3) อิทธิพลของซอฟต์พาวเวอร์และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ต่อการพัฒนาการใช้ซอฟต์พาวเวอร์ และ (4) แนวทางการพัฒนาซอฟต์พาวเวอร์มิติทางวัฒนธรรมในบริบทเมืองมรดกโลก การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสานวิธี โดยเก็บข้อมูลเชิงปริมาณผ่านแบบสอบถามจากนักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างชาติที่เยี่ยมชมอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ศรีสัชนาลัย และกำแพงเพชร จำนวน 461 คน การคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงและทำการสุ่มอย่างง่ายภายในกลุ่ม พร้อมเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 11 คน การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา ค่าสหสัมพันธ์ การถดถอยพหุคูณ และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ลักษณะและองค์ประกอบของซอฟต์พาวเวอร์ การท่องเที่ยว และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในบริบทเมืองมรดกโลกอยู่ในระดับมาก สะท้อนถึงศักยภาพของมรดกวัฒนธรรมในการสร้างพลังดึงดูดทางสังคมและเศรษฐกิจ 2) ความสัมพันธ์ระหว่างซอฟต์พาวเวอร์และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์กับการพัฒนาและการใช้ซอฟต์พาวเวอร์อยู่ในระดับสูงมาก และ 3) อิทธิพลของซอฟต์พาวเวอร์และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์สามารถพยากรณ์การพัฒนาและการใช้ซอฟต์พาวเวอร์ได้ร้อยละ 79.80 และร้อยละ 93.30 ตามลำดับ โดยตัวแปรทั้งหมดมีอิทธิพลเชิงบวกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 4) ผลการวิจัยเชิงคุณภาพชี้ว่า แนวทางพัฒนาซอฟต์พาวเวอร์ควรมุ่งเน้นการเสริมสร้างอัตลักษณ์วัฒนธรรม การใช้ทุนมรดกทางสังคมของชุมชน การส่งเสริมความมีส่วนร่วมและความรู้สึกเป็นเจ้าของ ตลอดจนการอนุรักษ์โบราณสถานอย่างยั่งยืน ควบคู่กับการนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้สื่อสารคุณค่ามรดกและพัฒนาประสบการณ์ท่องเที่ยว นอกจากนี้ ควรมีการวางแผนบูรณาการระยะยาวเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์บนฐานอัตลักษณ์ท้องถิ่นอย่างยั่งยืน ทั้งในมิติการอนุรักษ์ การท่องเที่ยว และการสร้างมูลค่าทางวัฒนธรรมในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2565). อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย: มรดกโลกแห่งอารยธรรมไทย. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
กรมศิลปากร. (2567). รายงานสรุปสถิติผู้เข้าใช้/เข้าชมของกรมศิลปากร ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. สืบค้นจาก https://www.finearts.go.th.
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2565). ยุทธศาสตร์การสร้างแบรนด์ประเทศไทยเพื่อการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.
จริยา โกเมนต์, เฉลิมชัย ปัญญาดี, ปานแพร เชาวน์ประยูร อุดมรักษาทรัพย์ และ ทัดพงศ์ อวิโรธนานนท์. (2568). การพัฒนาความเข้มแข็งในการบริหารจัดการกลุ่มเกษตรกรเพื่อยกระดับการท่องเที่ยวเชิงเกษตรบนแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ในพื้นที่อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิชาการรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 7(5), 30–44.
เชิญขวัญ ขำเปรม และ ศุศราภรณ์ แต่งตั้งลำ. (2568). การพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงจิตวิญญาณเชื่อมโยงวิถีความเชื่อไทยเพื่อส่งเสริมซอฟต์พาวเวอร์ จังหวัดสิงห์บุรี. วารสารสหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 8(5), 2313–2328.
ณัฏฐวิชฌ์ ราชแก้ว และเสาวลักษณ์ โกศลกิตติอัมพร. (2567). เศรษฐกิจสร้างสรรค์ อำนาจละมุน : การกระตุ้นเศรษฐกิจไทยในอนาคต. วารสารรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 4(1), 128-144.
นน อัครประเสริฐกุล. (2566). การใช้ซอฟท์ พาวเวอร์ (อิทธิพลอ่อน) อย่างมีประสิทธิภาพ: การใช้สื่อในการช่วยเมืองให้ใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยเพื่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคม. วารสารกองทุนพัฒนาสือปลอดภัยและสร้างสรรค์, 2(2), 1-30.
นัสชนะ ส่างช้าง. (2568). เศรษฐกิจสร้างสรรค์กับการพัฒนาเมืองท่องเที่ยวเชิงยั่งยืน. วารสารนวัตกรรมสังคมศาสตร์, 2(4), 40-51.
เบญจภัคค์ เจริญมหาวิทย์. (2567). ซอฟต์พาวเวอร์ มรดกทางวัฒนธรรมเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวไทยของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารวิชาการอยุธยาศึกษา, 16(1), 84-101.
วัชรินทร์ เกิดทรัพย์ และดรุณี มูเก็ม. (2566). ผู้มีอิทธิพลออนไลน์ขนาดเล็ก (Online Micro-Influencers) ต่อการตัดสินใจเดินทางท่องเที่ยวจังหวัดภูเก็ต ในบริบทภูเก็ตเมืองสร้างสรรค์นวัตกรรม (รายงานการวิจัย). นนทบุรี: มหาวิทยาลัยราชพฤกษ์.
ศรัญญู จันทร์วงศ์ และศุภกรณ์ ดิษฐพันธุ์. (2565). ปัจจัยการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในเส้นทางวัฒนธรรม กรณีศึกษา : ชุมชนท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมย่านเมืองเก่าริมแม่น้ำเพชรบุรี. วารสารศิลปกรรมศาสตร์วิชาการ วิจัย และงานสร้างสรรค์, 9(2), 94-110.
ศิวพร มีนาภา. (2562). ปัจจัยแรงจูงใจในการท่องเที่ยว และปัจจัยองค์ประกอบของแหล่งท่องเที่ยวที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการท่องเที่ยวของนักท่องเที่ยวชาวไทยที่เดินทางมาท่องเที่ยวในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา. (ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยกรุงเทพ).
สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์. (2566). ยุทธศาสตร์ซอฟต์พาวเวอร์แห่งชาติ. กรุงเทพฯ: สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์.
สำนักศิลปากรที่ 6 สุโขทัย. (2563). รายงานการอนุรักษ์และพัฒนาอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ประจำปี 2563. สุโขทัย: กรมศิลปากร.
สำนักศิลปากรที่ 6 สุโขทัย. (2564). แผนแม่บทการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่าสุโขทัยและศรีสัชนาลัย. สุโขทัย: สำนักศิลปากรที่ 6 สุโขทัย กรมศิลปากร.
หิรัญญา กลางนุรักษ์, สันติธร ภูริภักดี และ มนัสสินี บุญมีศรีสง่า. (2567). ซอฟต์พาวเวอร์มรดกทางวัฒนธรรมเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวของจังหวัดภูเก็ต. วารสารวิจัยวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์, 8(3), 629-641.
Anholt, S. (2007). Competitive identity: The new brand management for nations, cities and regions. London: Palgrave Macmillan.
Nye, J. S. (1990). Bound to lead : the changing nature of American power. New York :Basic Books
Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: Public Affairs.
Nye, J. S. (2021). Soft power: the evolution of a concept. In Essays on evolutions in the study of political power (pp. 196-208). Oxfordshire: Routledge.
Throsby, D. (2008). The concentric circles model of the cultural industries. Cultural trends, 17(3), 147-164.
Timothy, D. J. (2011). Cultural heritage and tourism: An introduction. Bristol: Channel View Publications.
UNCTAD. (2010). Creative economy report 2010. Geneva: United Nations.
UNESCO. (2013). Creative economy report, 2013, special edition: widening local development pathways. Paris: UNESCO.
UNESCO. (2021). World heritage and sustainable tourism programmed. Paris: UNESCO.
UNESCO. (2023). Culture for sustainable development. Paris: UNESCO.
Weiers, M. R. (2005). Introduction to business statistics. (5th ed.). Pennsylvania: Brooks/Cole.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารสังคมศาสตร์ปัญญาพัฒน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
