แนวทางการประยุกต์ใช้หลักมัชฌิมาปฏิปทาในการบริหารสถานศึกษาเชิงกลยุทธ์แบบควอนตัม ของโรงเรียนวิถีพุทธชั้นนำ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 1

บุญญ์กสิณ รัชโด; วรรณวิศา สืบนุสรณ์ คล้ายจำแลง; สุชาดา นันทะไชย

ผู้แต่ง

บุญญ์กสิณ รัชโด นิสิตปริญญาโท คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ประเทศไทย
วรรณวิศา สืบนุสรณ์ คล้ายจำแลง คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ประเทศไทย
สุชาดา นันทะไชย คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ประเทศไทย

คำสำคัญ:

มัชฌิปาปฏิปทา, การบริหารสถานศึกษาเชิงกลยุทธ์แบบควอนตัม, โรงเรียนวิถีพุทธชั้นนำ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการประยุกต์ใช้หลักมัชฌิมาปฏิปทาในการบริหารสถานศึกษาของผู้บริหารสถานศึกษาในโรงเรียนวิถีพุทธชั้นนำ 2) ศึกษาการบริหารสถานศึกษาเชิงกลยุทธ์แบบควอนตัมของผู้บริหารสถานศึกษาโรงเรียนวิถีพุทธชั้นนำ และ 3) สังเคราะห์แนวทางการประยุกต์ใช้หลักมัชฌิมาปฏิปทาในการบริหารสถานศึกษาเชิงกลยุทธ์แบบควอนตัมของผู้บริหารโรงเรียนวิถีพุทธชั้นนำ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 1 การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้างกับผู้ให้ข้อมูลหลักซึ่งเป็นผู้บริหารจากโรงเรียนที่ได้รับการรับรองเป็น “โรงเรียนวิถีพุทธชั้นนำ” จำนวน 5 ท่าน จาก 5 โรงเรียน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลประกอบด้วยแบบสรุปการวิเคราะห์เอกสารและแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และนำเสนอแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า 1) การประยุกต์ใช้หลักมัชฌิมาปฏิปทา ผู้บริหารให้ความสำคัญกับการบริหารบนฐานของ “ความพอดีและสมดุล” โดยบูรณาการอริยมรรคมีองค์ 8 ใน 4 มิติหลัก ได้แก่ ความสมดุลระหว่างเป้าหมายองค์กรกับสุขภาวะของบุคลากร การใช้นวัตกรรมภายใต้หลักสัมมาอาชีวะ ความสมดุลระหว่างความเป็นเลิศทางวิชาการกับการพัฒนาคุณธรรม และการใช้สัมมาทิฏฐิเป็นเข็มทิศในการเปลี่ยนแปลงองค์กร 2) ในด้านการบริหารเชิงกลยุทธ์แบบควอนตัม พบว่าผู้บริหารเน้นการจัดการภายใต้สภาวะความไม่แน่นอน โดยมองโรงเรียนเป็นระบบนิเวศที่ทุกส่วนเชื่อมโยงกัน เน้นความคล่องตัวในการปรับตัว และการสร้างพลังร่วมผ่านภาคีเครือข่าย “บ้าน-วัด-โรงเรียน” (บวร) โดยมีสติและปัญญาเป็นตัวขับเคลื่อนคุณภาพมากกว่าปริมาณ 3) แนวทางการประยุกต์ใช้ที่สังเคราะห์ได้คือ “4 แนวทางการบริหารสถานศึกษายุคใหม่วิถีพุทธควอนตัม” ประกอบด้วย (1) มัชฌิมากลยุทธ์ (Middle Path Strategy) โดยการสร้างสมดุลเชิงกลยุทธ์ระหว่างผลลัพธ์ทางวิชาการและสวัสดิภาพของคนในองค์กร (2) สัมมาประสาน (Right Harmonization) โดยการสร้างเครือข่ายความร่วมมือที่ยืดหยุ่นและการตัดสินใจแบบมีส่วนร่วม (3) นวัตกรรมแห่งสติ (Mindfulness Innovation) โดยการเลือกใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่โดยไม่ทำลายสัมพันธภาพและคุณธรรมอันดี และ (4) คุณภาพองค์รวม (Holistic Quality) โดยการวัดผลสำเร็จที่ครอบคลุมทั้งมิติจิตใจ วิชาการ และการรับใช้สังคม เพื่อสร้างความยั่งยืนให้กับองค์กรในยุคดิจิทัล

เอกสารอ้างอิง

กิจจ์พิภัช เกตุแก้ว. (2568). รูปแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วมตามหลักมัชฌิมาปฏิปทา. วารสารพุทธสังคมวิทยาปริทรรศน์, 10(2), 27-42.

บัลลังก์ มงคลคำนวณเขตต์. (2566). กระบวนทัศน์ทางการบริหารการศึกษาในบริบทสังคมไทยยุคปกติใหม่. (ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร).

วรกมล น้อยโสภณ, วรรณวิศา สืบนุสรณ์ คล้ายจำแลง และ สุชาดา นันทะไชย. (2568). อิทธิพลของวัจนภาษาและอวัจนภาษาของผู้บริหารสถานศึกษา เชิงกลยุทธ์แบบควอนตัมต่อวัฒนธรรมองค์กร. Journal of Education and Innovation, 27(3), 248–262.

วีระ สมบูรณ์. (2550). ควอนตัมกับการบริหารจัดการ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560 – 2579. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ.

Abangan, M. L. M. (2024). Quantum leadership, ethical climate and commitment of school administrators: A convergent design. EPRA International Journal of Multidisciplinary Research, 10, 561-577.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.

Heisenberg, W. (1927). Über den anschaulichen Inhalt der quantentheoretischen Kinematik und Mechanik. Zeitschrift für Physik, 43(3-4), 172-198.

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Thousand Oaks: Sage Publications.

Marion, R., & Uhl-Bien, M. (2001). Leadership in complex organizations. The leadership quarterly, 12(4), 389-418.

Shelton, C. K. (2001). Quantum Leaps: 7 Skills for 21st Century Leaders. Oxford: Butterworth-Heinemann.

United Nations. (2015). THE 17 GOALS: Sustainable Development. Retrieved from https://sdgs.un.org/goals.

Wheatley, M. J. (2006). Leadership and the new science. (3rd ed.). San Francisco: Berrett-Koehler Publishers.

Zohar, E. (2022). Quantum simulation of lattice gauge theories in more than one space dimension—requirements, challenges and methods. Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences, 380(2216), 20210069.