วิเคราะห์คุณูปการโตะครูหะยีวันอาลี บิน วันยะอกูบ อัลญัมบูวีย์ และบทบาท ในการยกระดับอารยธรรมด้านความรู้ทางศาสนาอิสลามในปัตตานี

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติชีวิต บทบาท และคุณูปการของโตะครูหะยีวันอาลี บิน วันยะอ์กูบ อัลญัมบูวีย์ และ 2) วิเคราะห์วิธีการดำเนินงานดะวะฮ์อิสลามของท่านที่มีต่อการพัฒนาวัฒนธรรมความรู้ทางอิสลามในปัตตานี จังหวัดภาคใต้ของประเทศไทย การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ผ่านแนวทางการวิจัยทางประวัติศาสตร์ (Historical Research) และการวิเคราะห์เนื้อหา โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากการวิจัยเอกสารชั้นต้นและชั้นรอง ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 30 ท่าน ประกอบด้วยศิษย์เก่า นักวิชาการ และผู้นำศาสนาในพื้นที่ ผลการศึกษาพบว่า 1) ประวัติและบทบาททางสังคม: โตะครูหะยีวันอาลีเป็นอุละมาอ์สายปอเนาะผู้สืบทอดมรดกทางปัญญาจากอุละมาอ์ปัตตานียุคทอง ท่านมีบทบาทโดดเด่นในฐานะผู้นำทางจิตวิญญาณและนักการศึกษาที่มุ่งเน้นการหล่อหลอมเยาวชนด้วยศรัทธาและความรู้ โดยใช้ระบบปอเนาะและตาดีกาเป็นกลไกหลักในการธำรงอัตลักษณ์มลายูอิสลามท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและการเมือง 2) วิธีการดะวะฮ์และการยกระดับอารยธรรม: ท่านใช้แนวทางการเรียนการสอนแบบ "ตะลักกี" ที่เน้นความสัมพันธ์ใกล้ชิดระหว่างครูกับศิษย์ และใช้วิธีการดะวะฮ์เชิงปัญญาบนพื้นฐานทางสายกลาง ผ่านการอภิปรายประเด็นนิติศาสตร์และหลักศรัทธาอย่างมีเหตุผล ท่านยังมีความโดดเด่นในการปรับตัวสู่ยุคดิจิทัลโดยบูรณาการสื่อสมัยใหม่และกิจกรรมสร้างสรรค์เพื่อเข้าถึงเยาวชนคนรุ่นใหม่ 3) คุณูปการและผลกระทบ: คุณูปการของท่านส่งผลให้เกิดการสร้างคน "ทั้งระบบ" คือมีทั้งความรู้คู่จริยธรรม เยาวชนที่ผ่านการอบรมมีลักษณะเด่นด้านจิตอาสา ความรับผิดชอบต่อสังคม และสามารถสืบทอดบทบาทผู้นำศาสนาในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ แม้จะเผชิญกับอุปสรรคด้านค่านิยมสมัยใหม่และงบประมาณ แต่แนวคิดของท่านยังคงเป็นต้นแบบสำคัญในการพัฒนาอารยธรรมความรู้ทางศาสนาอิสลามในสังคมปัตตานีและภูมิภาคอาเซียนอย่างยั่งยืน