นวัตกรรมการบริหารจัดการวัดและกิจการคณะสงฆ์ในสังคมไทยร่วมสมัย
คำสำคัญ:
นวัตกรรม, การบริหารจัดการวัด, กิจการคณะสงฆ์, สังคมไทยบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งนำเสนอแนวคิดนวัตกรรมการบริหารจัดการวัด และกิจการคณะสงฆ์ในสังคมไทยร่วมสมัย ภายใต้บริบทของการ ปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และรูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับประชาชนที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว โดยพิจารณานวัตกรรมมิใช่เพียงการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการบริหารงาน แต่หมายถึงการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ โครงสร้าง กระบวนการทำงาน การสื่อสาร การจัดการความรู้ และการสร้างคุณค่าทางสังคมอย่างเป็นระบบ ได้แก่ ด้านเทคโนโลยี และนวัตกรรมดิจิทัล ซึ่งเน้นการประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศ สื่อสังคมออนไลน์ ฐานข้อมูลดิจิทัล และเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์อย่างเหมาะสม ด้านการบริหารจัดการองค์กร และ ความโปร่งใส ซึ่งให้ความสำคัญกับหลักธรรมาภิบาล การมีส่วนร่วม การตรวจสอบได้ และการบริหารทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ ด้านการพัฒนาชุมชน และ Soft Power ที่มุ่งใช้ทุนทางศาสนา ศิลปวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และเครือข่ายชุมชนเพื่อสร้างคุณค่าทางสังคมและวัฒนธรรม ผลจากการสังเคราะห์นำไปสู่องค์ความรู้ว่า “วัดนวัตกรรม” ควรพัฒนาเป็นองค์กรคุณธรรมที่ขับเคลื่อน ด้วยข้อมูล เทคโนโลยี ความโปร่งใส การมีส่วนร่วม และทุนทางวัฒนธรรม โดยมีพระธรรมวินัย และหลักพุทธธรรมเป็นกรอบกำกับ เพื่อให้วัดสามารถปรับตัวต่อสังคมร่วมสมัยได้โดยไม่สูญเสียอัตลักษณ์และบทบาททางพระพุทธศาสนา
เอกสารอ้างอิง
จามรี พระสุนิล. (2566). ตัวแบบความสำเร็จของการพัฒนานวัตกรชาวบ้านในการจัดการชุมชนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพัฒนศึกษา). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ณฐกร วัชรสินธุ์ และชุติกาญจน์ ฉลาดสกุล. (2566). การบริหารจัดการองค์กรไปสู่ความสำเร็จในศตวรรษที่ 21. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 8(3), 247–257.
นิภาภัทร ปรากฎผล. (2564). นวัตกรรมการศึกษาเชิงพุทธ. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 6(3), 206–217.
พระครูวินัยธรจักรี ศรีจารุเมธีญาณ และคณะ. (2559). บทบาทพระสงฆ์ไทยในสังคมยุคโลกาภิวัตน์. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 4(1), 275-287.
พระครูสมุห์ทอง ฐิตปญฺโญ (บุตรดี) และคณะ. (2568). นวัตกรรมการบริหารการศึกษา. วารสารการบริหารการศึกษาและมนุษยสังคมศาสตร์, 3(1), 32–48.
พระชลญาณมุนี. (2565). การปรับตัวของพระสงฆ์รุ่นใหม่ในยุคของสังคมออนไลน์. วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 11(1), 195–213.
พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2549). พุทธวิธีบริหาร. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหานัฐพล อิสฺสรธมฺโม และคณะ. (2568). การบริหารศาสนสมบัติของวัดในยุคศตวรรษที่ 21. วารสารวิชาการรัตนบุศย์, 7(3), 670–684.
พระมหาวิโรจน์ อคฺคปญฺโญ (สวนสมุทร). (2569). ธรรมาภิวัฒน์ในยุคดิจิทัล การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก. วารสารอนัมนิกาย, 6(1), 44-53.
พระสมุห์สุรินทร์ รตนโชโต และพระศักดิ์จรินทร์ ฐิตสํวโร. (2566). บทบาทวัดกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในสังคมไทยตามแนวพระพุทธศาสนา. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 6(5), 171–184.
พระอำนาจ ถิรวิริโย (ขันตา) และคณะ. (2567). รูปแบบการบริหารจัดการวัดในศตวรรษที่ 21. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 15(2), 161–179.
ฤทัยรัตน์ เวียงจันดา และคณะ. (2568). นวัตกรรมการบริหารวัฒนธรรมองค์กรในช่วงเปลี่ยนผ่านทางดิจิทัล เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารการวิจัยการบริหารการพัฒนา, 15(3-4), 4497–4510.
สัญญา สัญญาวิวัฒน์. (2550). ทฤษฎีสังคมวิทยา: เนื้อหาและแนวการใช้ประโยชน์เบื้องต้น. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
