พุทธภูมิกายาและล้านนาประเทศ: อ่านตำนานพระเจ้าเลียบโลกผ่านระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์

บทคัดย่อ

หนังสือ พุทธภูมิกายาและล้านนาประเทศ: อ่านตำนานพระเจ้าเลียบโลกผ่านระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ของสุดแดน วิสุทธิลักษณ์ และวัลลภ ทองอ่อน (2564) นำเสนอมิติใหม่ในการศึกษาตำนานพระเจ้าเลียบโลก อันเป็นวรรณกรรมพุทธศาสนาที่แพร่หลายในล้านนา สิบสองปันนา เชียงตุง และบางส่วนของประเทศลาว จุดเด่นของหนังสือ คือ การไม่เพียงปริวรรตและวิเคราะห์เชิงวรรณกรรม แต่ยังบูรณาการระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) และการสำรวจภาคสนาม เพื่อทำความเข้าใจเครือข่ายพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ในตำนานที่สัมพันธ์กับภูมิศาสตร์จริงของเอเชียอาคเนย์ โดยมีล้านนาเป็นศูนย์กลางของพุทธศาสนาเถรวาทในภูมิภาค หนังสือวิชาการเล่มนี้จึงชี้ให้เห็นกระบวนการสร้างความหมายของพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ผ่านการประดิษฐานรอยพระพุทธบาท พระเกศาธาตุ และพระบรมสารีริกธาตุ ซึ่งสะท้อนโครงสร้างการรับรู้ระหว่างศูนย์กลางกับชายขอบ กล่าวได้ว่าหนังสือเล่มนี้ถือเป็นผลงานที่มีคุณูปการต่อการศึกษาวรรณกรรมพุทธศาสนา เนื่องจากเปิดพื้นที่ให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างตำนานกับภูมิศาสตร์การเมือง วัฒนธรรม และศาสนาในเอเชียอาคเนย์ ผ่านมุมมองใหม่ที่ผสานศาสตร์สมัยใหม่กับการศึกษาท้องถิ่นได้อย่างมีพลังอย่างไรก็ตาม ผู้วิจารณ์เห็นว่า ประเด็นการตีความรอยพระบาทว่าเป็นสัญลักษณ์ของดินแดนชนบทหรือพื้นที่ชายแดน และการใช้แนวคิด “พุทธภูมิกายา” ยังเป็นข้อถกเถียงที่ควรได้รับการพิจารณาเพิ่มเติมจากกรอบคิดสาขาอื่น เพื่อให้เข้าใจทั้งมิติทางประวัติศาสตร์และมิติทางสังคมวัฒนธรรมของผู้คนท้องถิ่นได้รอบด้านยิ่งขึ้น