Tracing Women in Thammasat University: A Feminist Re-reading of Thammasat’s History

Authors

  • Kosum Omphornuwat College of Interdisciplinary Studies, Thammasat University
  • Nonglak ฺีButler Independent scholar

Keywords:

Feminist historiography, women in higher education, Thammasat University, gender and memory, Thai higher education

Abstract

This research article explores the roles and status of women at Thammasat University, focusing on how its institutional history has shaped their visibility and remembrance within Thai higher education. Using qualitative documentary research, the study analyzes primary and secondary sources spanning the 90-year history of Thammasat University (1934–2024), framed through feminist historiography. This framework centers the recovery of women’s voices, experiences, and memories—often overlooked or erased in mainstream historical narratives. The findings reveal that although Thammasat University has a reputation as a bastion of freedom, equality, and democracy, women remain marginal in institutional records, memorials, and commemorative practices, which are largely informed by androcentric perspectives. The study interrogates this marginalization—through silence, selective remembrance, and exclusion—as a form of power that shapes the production of knowledge about women within the institution. The article not only highlights women’s absence from official histories but also challenges dominant epistemologies and power structures underpinning conventional knowledge production. It argues that feminist historical approaches can create space for more inclusive, critical, and diverse narratives, and provide deeper insight into the interplay between institutional memory, power, and academic discourse.

References

กษิดิศ อนันทนาธร (บรรณาธิการ). (2562). เหลียวหลังแลหน้า 85 ปี ธรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ:มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

กิตติยา วิทยาประพัฒน์. (2561). อ่าน “ธรรมศาสตร์” ผ่านมุมมองสตรีนิยม: บันทึกของฉันในวันแรก ของ Summer School. จุลสารหอจดหมายเหตุธรรมศาสตร์, 21 (มิถุนายน 2560-พฤษภาคม 2561), 67.

กุหลาบ สายประดิษฐ์, 2448-2517 (2565). ดูนักศึกษา ม.ธ.ก. ด้วยแว่นขาว. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

คณะราษฎร. (2475). ประกาศคณะราษฎร. สืบค้น 7 พฤศจิกายน 2567, จาก http://www.enlightened-jurists.com/download/5

โครงการจัดตั้งสถาบันสตรี เยาวชน และครอบครัวศึกษา. (2535). โครงการจัดตั้งสถาบันสตรี เยาวชน และครอบครัวศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ฐาปนันท์ นิพิฏฐกุล. (2556). ศาสตราจารย์ ดร. ปรีดี พนมยงค์ ท่านผู้ประศาสน์การ มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (พ.ศ. 2477-2495). ใน ผู้ประศาสน์การและอธิการบดี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (พ.ศ. 2477-2556): ประวัติชีวิต ความคิด และการทำงาน, น. 18-64. กรุงเทพฯ: หอจดหมายเหตุ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

โดม ไกรปกรณ์. (2565). BNK48 วัฒนธรรมบันเทิงแบบใหม่ในสังคมไทยร่วมสมัย: ประวัติศาสตร์เชิงวิเคราะห์. กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

ชมัยภร แสงกระจ่าง (2566). เหมือนดาวส่องแสงอยู่ทั่วฟากฟ้า (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์คมบาง.

ชานันท์ ยอดหงษ์. (2564). หลังบ้านคณะราษฎร ความรัก ปฏิวัติ และการต่อสู้ของผู้หญิง (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.

ชานันท์ ยอดหงษ์ และ อัครพงษ์ ค่ำคูณ. (2565). รองศาสตราจารย์เกศินี วิฑูรชาติ: ประวัติชีวิต ความคิด และการทำงานอธิการบดีหญิงมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในยุคแห่งการเปลี่ยนผ่านของสังคมไทย (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: วิทยาลัยนานาชาติปรีดี พนมยงค์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ทวีลักษณ์ พลราชม. (2549). ไดอารี่ จดหมายร้องเรียน แถลงการณ์ ฯลฯ: แกะรอย ‘ความรู้’ จากเอกสารของพรเพชร เหมือนศรี หญิงชาวจังหวัดนครสวรรค์. จุลสารหอจดหมายเหตุธรรมศาสตร์, 10(มิถุนายน 2549 - พฤษภาคม 2550), 68-89.

ไทเรล ฮาเบอร์คอนน์. (2558). ผู้หญิงก่อน-หลังการอภิวัฒน์สยาม 24 มิถุนายน 2475 (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: สถาบันปรีดี พนมยงค์

ไทยโรจน์ พวงมณี และ อิสริยาภรณ์ ชัยกุหลาบ. (2567). ผ้าซิ่นนางหาญ: ตำนานและอัตลักษณ์ผ้าทอพื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย. วิพิธพัฒนศิลป์, 4(1), 98-117.

นงเยาว์ เนาวรัตน์. (2561). การศึกษาของผู้หญิงตัวตนและพื้นที่ความรู้ (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: มูลนิธิฟรีดริด เอแบร์ท. สืบค้น 7 พฤศจิกายน 2567, จาก https://library.fes.de/pdf-files/bueros/thailand/14684.pdf

นันทิยา สุคนธปฏิภาค. (2560). “หญิงรักหญิง” ในธรรมศาสตร์. จุลสารหอจดหมายเหตุธรรมศาสตร์, 13

(มิถุนายน 2552 - พฤษภาคม 2553), 73-93.

นุรุลฮุดา อับรู และ วันพิชิต ศรีสุข. (2565). สตรีมุสลิม: ชีวิตและบทบาทในการเป็นนักเคลื่อนไหวทางสังคมในจังหวัดชายแดนภาคใต้. Journal of Social Sciences and Humanities Research in Asia, 17-32.

บุญเย็น วอทอง. (2507). การจัดตั้งสถาบันการศึกษาในทางปกครองของประเทศไทย: บทศึกษาเฉพาะกรณีการจัดตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองในลักษณะที่เป็นอุปกรณ์ต่อการปกครองระบอบประชาธิปไตยสมัยเริ่มต้นในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ฝ่ายกิจการพิเศษ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. (2567). ดิฉันชื่อ...นงเยาว์ ชัยเสรี (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

พนัญญา ลาภประเสริฐพร. (28 ตุลาคม 2564). บทบาทของคณะนิติศาสตร์ในการส่งเสริมความหลากหลายทางเพศ. สืบค้น 7 พฤศจิกายน 2567, จาก https://alumni.law.tu.ac.th/news/dc01b4b2-1682-4597-878c-1e1bdd30d2eb/detail

พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พ.ศ. 2495. (2495, 18 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 65 ตอนที่ 18. หน้า 395-421.

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. (2567). ศาสตราจารย์ คุณหญิงนงเยาว์ ชัยเสรี สตรีผู้นำการเปลี่ยนแปลง แห่ง “ธรรมศาสตร์” (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

มาลี พฤกษ์พงศาวลี. (2565). ความเสมอภาคระหว่างหญิงชาย และความเสมอภาคระหว่างเพศในรัฐธรรมนูญไทย (พุทธศักราช 2475-2560) (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: สถาบันสัญญาธรรมศักดิ์เพื่อประชาธิปไตย.

มูลนิธิผู้หญิง. (2540). การค้าผู้หญิง: ฤาวิถีสังคมไทย (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: มูลนิธิผู้หญิง.

มูลนิธิผู้หญิง. (2567). สี่ทศวรรษ การเดินทางของมูลนิธิผู้หญิง (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: มูลนิธิผู้หญิง.

วราภรณ์ เรืองศรี. (2566). อุบลวัณณา: ผู้หญิงในประวัติศาสตร์เปลี่ยนผ่านของยุคสมัย. วารสารประวัติศาสตร์ธรรมศาสตร์, 10(2), 1-34.

วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์. (2551). ปณิธานหิ่งห้อย: รวมงานเขียนและบทรำลึกถึงวนิดา ตันติวิทยาพิทักษ์ 2498-2550 (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สารคดี.

ศิลปวัฒนธรรม. (19 มิถุนายน 2566). Summer School-SEAS 2023 “สตรีนิยม ความเสมอภาค และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา” อบรม “ฟรี”. สืบค้น 7 พฤศจิกายน 2567, จาก https://www.silpa-mag.com/uncategorized/article_110293

ศิริพร สโครบาเนค และปานจิตต์ แก้วสว่าง. (2566). ผู้หญิงเรื่องที่ยินยังไม่พอ (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: มูลนิธิผู้หญิง.

ศรีดาวเรือง. (2567). วรรณาคดี อัตชีวประวัติของวรรณา ทรรปนานนท์ โดย ศรีดาวเรือง (พิมพ์ครั้งที่ 1). นนทบุรี: บริษัท สำนักพิมพ์อ่าน จำกัด.

สมชาย ฉัตรทอง. (2563). ประวัติคณะรัฐศาสตร์-ธรรมศาสตร์. สืบค้นเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2567 จาก, https://www.posatu.com/wp-content/uploads/2020/07/ประวัติคณะรัฐศาสตร์-ธรรมศาสตร์.pdf

สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย. (2537). คือหญิงอย่างยิ่งนี้: เรื่องสั้น บทกวีที่เกี่ยวกับ แม่ เมียและลูกสาวของคุณเอง (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย.

สมาคมบัณฑิตสตรีทางกฎหมายแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์. การก่อตั้งสมาคม. สืบค้น 7 พฤศจิกายน 2567, จาก https://www.wlat.or.th/16954211/เกี่ยวกับสมาคม

สารคดี. (2551). วนิดา ตันติวิทยาพิทักษ์ คนเล็ก ๆ ผู้ไม่ยอมจำนน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สารคดี.

สินิทธ์ สิทธิรักษ์. (2560). ผู้หญิงกับจดหมายเหตุศึกษา: ว่าด้วยการเรียนการสอน. จุลสารหอจดหมายเหตุธรรมศาสตร์, 21(มิถุนายน 2560 - พฤษภาคม 2561), 22-51.

สุชีรา ตันชัยนันท์. (2546). เปิดบันทึกนักโทษหญิง 6 ตุลา (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: หจก.ภาพปัญญา.

สุนี ไชยรส. (2547). การหลอมรวมอุดมการณ์เฟมินิสต์ ประชาธิปไตย และสิทธิมนุษยชน : ศึกษาผ่านประสบการณ์ สุนี ไชยรส (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาสตรีศึกษา). สำนักบัณฑิตอาสาสมัคร. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ.

อรสม สุทธิสาคร. (2545). ดอกไม้ราตรี สินค้ามีชีวิต (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สารคดี.

อังคาร จันทร์เมือง และ กาญจนา เหล่าโชคชัยกุล. (2554). ประวัติศาสตร์บอกเล่าแผนกเตรียมปริญญา มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (ต.ม.ธ.ก.) พ.ศ. 2481-2490 เล่ม 1, (พ.ศ. 2481-2485). หอจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ; มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ: สถาบันไทยคดีศึกษา.

อังคาร จันทร์เมือง และ กาญจนา เหล่าโชคชัยกุล. (2554). ประวัติศาสตร์บอกเล่าแผนกเตรียมปริญญา มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (ต.ม.ธ.ก.) พ.ศ. 2481-2490 เล่ม 2, (พ.ศ. 2481-2485). หอจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ; มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ: สถาบันไทยคดีศึกษา.

Clover, D. E. (2022). Women’s and Gender Museums: Feminist Pedagogies for Illumination, Imagination, Provocation, and Collaboration. In R. Evans, E. Kurantowicz, and E. Lucio-Villegas (eds.). Remaking Communities and Adult Learning (pp. 94-109). Leiden: Brill.

Crenshaw, K. (1991). Mapping the Margins: Intersectionality, Identity Politics, and Violence Against Women of Color. Standford Law Review, 43(6), 1241-1299.

Hartman, S. (2019). Wayward Lives, Beautiful Experiments: Intimate Histories of Riotous Black Girls, Troublesome Women, and Queer Radicals. New York: W.W. Norton.

Hesse-Biber, S. (2012). Handbook of Feminist Research: Theory and Praxis. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.

Lerner, G. (1975). Placing Women in History: Definitions and Challenges. Feminist Studies, 3(1/2), 5-14.

Scott, J. W. (1986). Gender: A Useful Category of Historical Analysis. The American Historical Review, 19(5), 1053-1075.

Tilly, L. A. (1989). Gender, Women’s History, and Social History. Social Science History, 13(4), 439-462.

Downloads

Published

2025-06-29

How to Cite

Omphornuwat, K., & ฺีButler N. . . (2025). Tracing Women in Thammasat University: A Feminist Re-reading of Thammasat’s History. Journal of Integrated Sciences, 22(1), 88–109. retrieved from https://so06.tci-thaijo.org/index.php/citujournal/article/view/283736

Issue

Section

Research Article