ปฏิบัติการห้องเรียนประชาธิปไตย: ข้อเสนอทางออกในการจัดการเรียนรู้สังคมศึกษา เพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองเข้มแข็งสำหรับนักเรียนมัธยมศึกษา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
“ปฏิบัติการห้องเรียนประชาธิปไตย: ข้อเสนอทางออกในการจัดการเรียนรู้สังคมศึกษาเพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองเข้มแข็งสำหรับนักเรียนมัธยมศึกษา” มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เสนอกรอบเชิงทฤษฎีที่เชื่อมโยงสู่แนวคิดเชิงปฏิบัติในการจัดการเรียนรู้สังคมศึกษา (2) ขยายกระบวนทัศน์ประชาธิปไตยจากกรอบหลักสูตรไปสู่การปฏิบัติจริงในห้องเรียนไทย และ (3) เสนอแนวทางการสร้างพลเมืองเข้มแข็งที่มีวิจารณญาณ รับผิดชอบ และมีส่วนร่วมอย่างมีคุณค่าในสังคมประชาธิปไตย แม้ประชาธิปไตยจะถูกบรรจุในหลักสูตรการศึกษาตั้งแต่หลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 แต่กลับถูกจำกัดอยู่ในเนื้อหาวิชาสังคมศึกษาและกิจกรรมเชิงสัญลักษณ์ “ปฏิบัติการห้องเรียนประชาธิปไตย” จึงถูกเสนอให้เริ่มต้นจากการจัดวางอำนาจใหม่ในโรงเรียนและห้องเรียน โดยไม่ลดทอนศักดิ์ศรีของนักเรียน ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การหลุดออกจากระบบการศึกษา แนวคิดของ Paulo Freire ที่มองการศึกษาเป็นกระบวนการปลดปล่อย และ John Dewey ที่เน้นการเรียนรู้เพื่อชีวิต ถูกนำมาเป็นฐานในการออกแบบพื้นที่เรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้ครูและนักเรียนมีเจตนาร่วมในการสร้างความรู้ ผ่านการตั้งคำถาม การสนทนา และการไตร่ตรองร่วมกัน ผลการศึกษานำเสนอกรอบแนวคิดสำคัญ 4 ประการ ได้แก่ (1) การอภิปรายเชิงคุณค่าและศีลธรรม (Moral-Democratic Approach) (2) การบ่มเพาะคุณลักษณะประชาธิปไตย (Character-Democratic Approach) (3) การยอมรับความหลากหลายทางวัฒนธรรม (Multicultural Democratic Approach) และ (4) การเรียนรู้แบบใช้ปัญหาเป็นฐานเพื่อการเปลี่ยนแปลง (Democratic Problem-Based Learning) สามารถส่งเสริมการพัฒนาผู้เรียนให้มีวิจารณญาณทางศีลธรรม ความรับผิดชอบต่อสังคม ความสามารถในการอยู่ร่วมกับความหลากหลาย และทักษะการแก้ปัญหาเชิงประชาธิปไตย ข้อเสนอหลักของบทความคือการเริ่มต้นที่การเปลี่ยนกระบวนทัศน์การเรียนรู้จากแนวดิ่งสู่แนวราบ ครูทุกวิชาจำเป็นต้องมีมโนทัศน์ประชาธิปไตย และโรงเรียนต้องเป็นพื้นที่ปลอดภัยที่ส่งเสริมสิทธิ เสรีภาพ ความเสมอภาค และความหลากหลาย เพื่อสร้างพลเมืองเข้มแข็งที่มีพลังในการเปลี่ยนแปลงและสามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีคุณค่าในสังคมประชาธิปไตย เพื่อเป็นแนวทางสำคัญสำหรับครู นักวิชาการ และผู้กำหนดนโยบายในการออกแบบการเรียนรู้และสร้างบรรยากาศโรงเรียนที่เคารพศักดิ์ศรีของผู้เรียนอย่างแท้จริง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เจ้าของบทความมิได้คัดลอก หรือละเมิดลิขสิทธิ์ของผู้ใด หากเกิดการละเมิดลิขสิทธิ์ ไม่ว่าวิธีใด หรือการฟ้องร้องไม่ว่ากรณีใด ๆ ที่อาจเกิดขึ้นได้ กองบรรณาธิการวารสารศึกษาศาสตร์ ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องทั้งสิ้น ให้เป็นสิทธิ์ของเจ้าของบทความที่จะดำเนินการ
เอกสารอ้างอิง
Dewey, J. (1916). Democracy and education. Macmillan.
Dewey, J. (1964a). Democracy and education: An introduction to the philosophy of education. Free Press.
Dewey, J. (1964b). In R. D. Archambault (Ed.), John Dewey on education: Selected writings. Random House.
Donahue-Keegan, D., Villegas-Reimers, E., & Cressey, J. (2019). Integrating social-emotional learning and culturally responsive teaching in teacher education preparation programs: The Massachusetts experience so far. Teacher Education Quarterly, 46(4), 150-168.
Equitable Education Fund. (2023). Report on the situation of children dropping out of the education system in 2023. https://www.eef.or.th/tzd-summary/
Freire, P. (1979). Pedagogy of the oppressed. Penguin.
Freire, P. (2017). Pedagogy of the oppressed: 60th anniversary edition (S. Kulkornkanwan Hamdani, Trans.). Suan Ngern Mee Ma.
Gutmann, A. (1996a). Challenges of multiculturalism in democratic education. In R. Fullinwider (Ed.), Public education in a multicultural society: Policy, theory, critique (pp. 156–180). Cambridge University Press.
Gutmann, A. (1996b). Democratic education (Rev. ed.). Princeton University Press.
Hooks, B. (1994). Teaching to transgress: Education as the practice of freedom. Routledge.
Hoskins, B., & Kerr, D. (2012). Final study summary and policy recommendations: Participatory citizenship in the European Union. Publications Office of the European Union.
Kohlberg, L. (1981). The philosophy of moral development: Moral stages and the idea of justice (Vol. 1). Harper & Row.
Kulkornkanwan, S. (2017). Education and social transformation: The ideas of Paulo Freire (2nd ed.). Chulalongkorn University Press. [in Thai]
Maneepairoj, P. (2008). Edible philosophy. The Knowledge Center. [in Thai]
Ministry of Education. (1975). Upper secondary education curriculum B.E. 2518 (1975). Kurusapa Press. [in Thai]
Morrison, K. A. (2008). Democratic classrooms: Promises and challenges of student voice and choice, Part one. Educational Horizons, 87(1), 50–60. http://www.jstor.org/stable/42923743
National Council for the Social Studies. (2013). Revitalizing civic learning in our schools. Author. https://www.socialstudies.org/positions/revitalizing-civic-learning
Piaget, J. (1965). The moral judgment of the child (M. Gabain, Trans.). Free Press. (Original work published 1932)
Prachachat Business. (2023, January 12). EEF reveals over 1 million children have dropped out of the education system, with 200,000 more at risk. https://www.prachachat.net/breaking-news/news-1287593
Sen, A. (2010). Development as freedom. Oxford University Press.
Shor, I. (1996). When students have power: Negotiating authority in a critical pedagogy. University of Chicago Press.
Thairath Online. (2023, January 10). Over 1 million children drop out of the education system: EEF accelerates support. https://www.thairath.co.th/news/local/2869265 [in Thai]
Thamwintorn, P. (1989). Political indoctrination through textbooks: An analysis of textbooks under the 1978 primary education curriculum. Thammasat University. [in Thai]
Thai MOOC Academy. (2023). Strong citizens: Active citizen. Retrieved January 18, 2026, from https://learn.thaimooc.ac.th/courses/course-v1:NPRU+00384+0/about [in Thai]
The Potential. (2022, January 25). Everyone is an “active citizen”: Creating small changes from things close to us. https://thepotential.org/knowledge/active-citizenship/
ThaiPublica. (2015, August 26). On active citizenship. https://thaipublica.org/2015/08/varakorn-125/ [in Thai]
UNESCO. (2014). Learning to live together: Education policies and realities in the Asia-Pacific. UNESCO Bangkok. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000227208
