พิธีกรรมลงนางเทียม อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย: พลวัตและปฏิสัมพันธ์ของเทพ ผี และมนุษย์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพิธีกรรมและพลวัตของพิธีกรรมลงนางเทียม ในพื้นที่ชุมชนบ้านจอมนาง ตำบลวัดหลวง อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย โดยใช้ข้อมูลลายลักษณ์และข้อมูลภาคสนามจากการสังเกตและการสัมภาษณ์ การศึกษาพลวัตของพิธีกรรมลงนางเทียม อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย ผู้ศึกษาพบว่า การประกอบพิธีลงนางเทียมมีจุดประสงค์เพื่อเป็นการบูชาสักการะเทพหรือผีมเหศักดิ์ผู้คุ้มครองเมือง และเพื่อเป็นการขอพรต่อเทพเพื่อบันดาลดลให้ชาวบ้านมีแต่ความสุข ปลอดภัยจากภัยพิบัติทั้งปวง และได้พบประเด็นที่น่าสนใจ 4 ประเด็น ได้แก่ 1) ปฏิสัมพันธ์ของเทพ ผี และมนุษย์ อันแสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์กับเทพหรืออำนาจศักดิ์สิทธิ์ 2) การธำรงอัตลักษณ์ของพิธีกรรมท่ามกลางกระแสพลวัตของสังคมที่มุ่งเน้นให้เห็นพิธีกรรมลงนางเทียมที่มีการปรับตัวให้เข้ากับสังคมสมัยใหม่ 3) การเปลี่ยนแปลงจากสังคมชาวบ้านสู่สังคมเมือง ผ่านการนำเสนอเมืองโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย ที่มีการพัฒนาด้านเศรษฐกิจด้วยทุนทางวัฒนธรรมในท้องถิ่น และ 4) นางเทียมกับการธำรงสถานะของบุคคลศักดิ์สิทธิ์ ภายใต้การเปลี่ยนแปลงทางสังคม ค่านิยม และวัฒนธรรมการประกอบพิธีกรรมลงนางเทียมมิใช่เพียงแต่การแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ของมนุษย์ที่ให้ความนอบน้อมต่ออำนาจศักดิ์สิทธิ์หรืออำนาจเหนือธรรมชาติเพียงเท่านั้น แต่ยังสะท้อนสังคมไทยที่ต้องมีการพึ่งพาธรรมชาติและวิธีคิดของคนในท้องถิ่นที่ผูกโยงความเชื่อกับวิถีชีวิตได้อย่างเหนียวแน่น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลที่ตีพิมพ์ลงในวารสารมนุษย์กับสังคม ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบโดยตรงของผู้เขียนซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารมนุษย์กับสังคม ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารมนุษย์กับสังคมก่อน
เอกสารอ้างอิง
กนกอร สุขุมาลพงษ์. (2551). ฟ้อนนางเทียมในพิธีบุญเลี้ยงบ้าน กรณีศึกษาบ้านกาลึม จังหวัดอุดรธานี. [วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.). https://doi.nrct.go.th/ListDoi/listDetail?Resolve_DOI=10.14457/CU.the.2008.1120
กาญจนา แก้วเทพ. (2554). สื่อพื้นบ้านศึกษาในสายตานิเทศศาสตร์. ภาพพิมพ์.
แจ็คสัน, ปีเตอร์ เอ. (2566). Capitalism Magic Thailand. [เทวา มนตรา คาถา เกจิ: ไสยศาสตร์สมัยใหม่กับทุน (ไทย) นิยม]. มติชน.
ณรงค์กรรณ รอดทรัพย์. (2555). ปิตาธิปไตย: ภาพสะท้อนแห่งความไม่เสมอภาคระหว่างชายหญิงในสังคมเอเชีย. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์, 4(2): 30-46.
ทรงศร รักประเทศ, พัสสน พรมมา, อนันตศักดิ์ พลแก้วเกษ, กฤษณะ ศรีกกโพธิ์, เอกฉัท จารุเมธีชน, อัจฉราพร ใครบุตร, พิธพิบูลย์ ทองเกลี้ยง, ทัศนีย์ มงคลรัตน์ และ พระวชิรวิชญ์ ฐิตฺวํโส. (2565). เหล้า: บทบาทในชุมชนอีสาน. Journal of Modern Learning Development, 11(7), 91–94.
ทิพย์ธิดา ชุมชิต. (2559). ปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงความเชื่อในพิธีกรรมการเหยาเลี้ยงผีของชาวผู้ไท ตำบลกุดหว้า อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์. [ปริญญานิพนธ์ศิลปศาตรมหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ทิพยวิมล บูชากุล. (2540). พิธีลงนางเทียม อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย. [ปริญญานิพนธ์ศิลปศาตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม]. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). https://lib.sac.or.th/catalog/BibItem.aspx?BibID=b00032878
เทศบาลตำบลโพนพิสัย อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย. (2563, 20 กรกฎาคม). แผนพัฒนาท้องถิ่น พ.ศ. 2561–2565. เทศบาลตำบลโพนพิสัย อำเภอโพนพิสัยจังหวัดหนองคาย. https://www.phonphisai.go.th/index/load_data/?doc=10361
ธวัช ปุณโณทก. (2528). ความเชื่อพื้นบ้านอันสัมพันธ์กับวิถีชีวิตในสังคมอีสาน, วัฒนธรรมพื้นบ้าน: คติความเชื่อ. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พจมาน มูลทรัพย์. (2564). คติชนสร้างสรรค์จากความเชื่อเรื่องพญานาคในภาคอีสานตอนบนของประเทศไทย. [ปริญญานิพนธ์อักษรศาตรดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chulalongkorn University Theses and Dissertations (Chula ETD). https://digital.car.chula.ac.th/cgi/viewcontent.cgi?article=6327&context=chulaetd
วดีพร จิตต์สถาพร. (2549). การศึกษารําผีมอญของชาวไทยรามัญ ตําบลบ้านม่วงอําเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี. [ปริญญานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]. swuthesis. http://thesis.swu.ac.th/swuthesis/Tha/Wadeeporn_J.pdf
