เพศวิถีกับสตรีนิยม: ความหมายวัฒนธรรมเชิงนิเวศในวรรณกรรมพื้นบ้านอีสาน

บทคัดย่อ

บทความนี้ มุ่งศึกษาความเป็นเพศวิถีและสตรีนิยมในวรรณกรรมพื้นบ้านอีสาน โดยใช้แนวคิดสตรีนิยมเชิงนิเวศ (Ecofeminism) เพื่อวิเคราะห์ความหมายวัฒนธรรมเชิงนิเวศ
ผลการศึกษาพบว่า ความเป็นเพศวิถีและสตรีนิยม สื่อความหมายความหมายวัฒนธรรมเชิงนิเวศ ผ่านวรรณกรรมพื้นบ้านอีสาน พบว่ามี 3 ประเด็นคือ 1) บุรุษเพศกับอำนาจความเป็นปิตาธิปไตย 2) เพศวิถีกับแนวคิดเกษตรแบบดั้งเดิม 3) สตรีกับการกดทับความหมายทางเพศ
จากการศึกษาพบว่า ความเป็นบุรุษเพศสะท้อนความหมายเพศวิถี ผ่านวาทกรรมคำว่าสามี และความเป็นบิดา วาทกรรมดังกล่าวได้ถูกถ่ายทอดสู่วรรณกรรมพื้นบ้านอีสาน จนกลายเป็นมายาคติหนึ่งในวัฒนธรรมชาวอีสาน ที่ยกย่องบุรุษเพศให้มีอภิสิทธิ์เหนือภรรยาและบุตรของตน
ความเป็นเพศวิถีของสตรีเพศในวรรณกรรมพื้นบ้านอีสาน พบว่า มีการยกย่องผู้สตรีเพศ เสมือนเทพผู้ให้กำเนิด คอยปกป้องและคุ้มครองพืชพันธุ์ ในแนวคิดสังคมเกษตรแบบดั้งเดิม การใช้แนวคิดสตรีนิยมเชิงนิเวศวิเคราะห์ความเป็นเพศวิถีของสตรี พบว่าในวรรณกรรมพื้นบ้านอีสาน แสดงการกดทับความหมายทางเพศ พบประเด็นการบุกรุกล่วงล้ำ การข่มเหงรังแก และการชำเราธรรมชาติอันบริสุทธิ์ โดยการตีความหมายสัญญะทางธรรมชาติผ่านตัวละครหญิง
การศึกษา “เพศวิถี” ผ่านแนวคิดสตรีนิยมเชิงนิเวศในวรรณกรรมพื้นบ้าน ได้สะท้อนให้เห็นว่า คนอีสานได้ให้ความสำคัญกับการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ เรื่องความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ การบทบาทสตรีเพศในวรรณกรรมพื้นบ้าน สะท้อนบทบาทเทพผู้ให้กำเนิดในสังคมเกษตรแบบดั้งเดิม การบุกรุกล่วงล้ำสตรีเพศของบุรุษเพศในวรรณกรรมพื้นบ้าน สะท้อนอาการรุกล้ำของคนเมืองผู้มุ่งกอบโกย ตักตวงจากธรรมชาติอันบริสุทธิ์ตามแนวคิดสตรีนิยมเชิงนิเวศไว้อย่างน่าสนใจ