การสื่อความหมายทางวัฒนธรรมในตำนานม้าคำไหล
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาตำนานม้าคำไหลในเชิงวัฒนธรรม ศึกษาจากตำนานท้องถิ่นบ้านธาตุ อำเภอเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี เกี่ยวกับบุคคลในตำนานและพาหนะคู่กาย คือ พระศรีธาตุและม้าคำไหล ซึ่งตำนานนี้มีอิทธิพลต่อความคิด ความเชื่อ ตลอดจนส่งผลให้เกิดประเพณีพิธีกรรมภายในท้องถิ่นกระทั่งถึงปัจจุบัน ผลการศึกษาพบว่า ตำนานม้าคำไหลมีอิทธิพลทางด้านวัฒนธรรมต่อชุมชนบ้านธาตุอยู่ 4 ประเด็น คือ 1) เป็นตำนานปรัมปราท้องถิ่นที่สะท้อนความเชื่อเกี่ยวกับบุคคลในอดีตและการสร้างบ้านแปลงเมือง 2) เป็นตำนานที่ให้กำเนิดพิธีการทรงม้าคำไหล 3) เป็นตำนานที่ทำหน้าที่เชื่อมโยงระหว่างพิธีทรงม้าและประเพณีบุญบั้งไฟเข้าในบริบทเดียวกัน 4) เป็นตำนานที่สะท้อนความเชื่อทางศาสนาและความศักดิ์สิทธิ์ การศึกษาตำนานในครั้งนี้ชี้ให้เห็นวัฒนธรรมอันเกิดจาก ความคิดและความเชื่อที่มีมาตั้งแต่โบราณ ผสมผสานกับประเพณีพิธีกรรมท้องถิ่นกลายเป็นแบบแผนปฏิบัติสืบต่อกันมา ซึ่งเป็นกุศโลบายช่วยให้ผู้คนในสังคมมีความรักสามัคคี ศรัทธาต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์และบรรพบุรุษ ปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ทางสังคม ตลอดจนมีที่ยึดเหนี่ยวทางจิตใจ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลที่ตีพิมพ์ลงในวารสารมนุษย์กับสังคม ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบโดยตรงของผู้เขียนซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารมนุษย์กับสังคม ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารมนุษย์กับสังคมก่อน
เอกสารอ้างอิง
จารุบุตร เรืองสุวรรณ. (2520). ของดีอีสาน. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ.
ชลธิรา สัตยาวัฒนา. (2513). การนำวรรณคดีวิจารณ์แผนใหม่แบบตะวันตกมาใช้กับวรรณคดีไทย. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตร์มหาบัณฑิต แผนกวิชาภาษาไทย บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธิดา สาระยา. (2552). อารยธรรมไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
นิยม โกษาวงษ์. (15 กรกฎาคม 2558). สัมภาษณ์. ราษฎร. ตำบลธาตุ อำเภอเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี.
ปฐม หงส์สุวรรณ. (2550). กาลครั้งหนึ่ง: ว่าด้วยตำนานกับวัฒนธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
______. (2556). นานมาแล้ว: มีเรื่องเล่า นิทาน ตำนาน ชีวิต. พิมพ์ครั้งที่ 1 กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปรมานุชิตชิโนรส, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระ. (ม.ป.ป.). ปฐมสมโพธิกถา. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
ประสันต์ ธาตุชัย. (15 กรกฎาคม 2558). สัมภาษณ์. อาจารย์. ตำบลธาตุ อำเภอเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี.
ปริตตา เฉลิมเผ่า กออนันตกูล. (2536). ภาษาของจิตกรรมไทย การศึกษารหัสภาพ และความหมายทางสังคมวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
พลูหลวง (นามแฝง). (2534). พยากรณ์ความฝัน. กรุงเทพฯ: ข้าวฟ่าง.
ล้วน พรมโสภา. (15 กรกฎาคม 2558). สัมภาษณ์. ราษฎร. ตำบลธาตุ อำเภอเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี.
ศิราพร ฐิตะฐาน. (2539). แนวคิดเกี่ยวกับความเชื่อและศาสนาในสังคม. เอกสารการสอนชุดวิชาความเชื่อและศาสนาในสังคมไทย. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมมาธิราช.
ศิราพร ณ ถลาง. (2552). ทฤษฎีคติชนวิทยา: วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน – นิทานพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ: โครงการเผยแพร่ผลงานทางวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สมชาติ มณีโชติ. (2554). พระธาตุพนม: ศาสนสถานศักดิ์สิทธิ์ในมิติด้านสัญลักษณ์ทางสังคมวัฒนธรรม. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาไทศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคอีสาน เล่ม 7. (2542). กรุงเทพฯ: มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์จำกัด.
สุภาวดี เจริญเศรษฐมห. (2548). ความเชื่อ: มิติแห่งเหตุผลและความงมงาย. วารสารรามคำแหง, 22(3).
Bocock, R. (1974). Ritual in Industrial Society. George Allen & Unwin Ltd.
Coomaraswamy, Anada K. (1979). Elements of Buddhist lconography. New Delhi: MunshiramMonoharlal.
Malinowski, Bronislaw. (1954). Myth in Primitive Psychology. Magic, Science and Religion. New York: Doubleday Anchor Books. 95 – 148.
Mthai. (2558). ขบวนฟ้อนรำอัญเชิญดวงวิญญาณม้าคำไหลและพระศรีธาตุ. [ออนไลน์]. ได้จาก: http://travel.mthai.com [สืบค้นเมื่อ 11 กรกฎาคม 2558].
Snodgrass, Adrian. (1988). The Matrix and Diamond World Mandalas in Shingon Buddhism. New Delhi: Pradeep Kumar Goel.
Thailandexhibition. (2558). งานนิทรรศการเทศกาลงานประจำปี. [ออนไลน์]. ได้จาก: http://www.thailandexhibition.com [สืบค้นเมื่อ 11 กรกฎาคม 2558].
Turner, Victor W. (1967). The Forest of Symbols: Aspects of Ndembu Ritual. New York: Cornell University Press.
