ความเป็นบัณฑิตและความเป็นพาลในมโหสถชาดก

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะความเป็นบัณฑิตและความเป็นคนพาล ที่ปรากฏในมโหสถชาดก ซึ่งเป็นชาดกที่แสดงให้เห็นถึงความเป็นบัณฑิตที่ใช้ปัญญาแก้ไขปัญหาต่าง ๆ อย่างรอบคอบ ทั้งปัญหาที่เกิดขึ้นกับตนเองและปัญหาที่เกิดขึ้นกับผู้อื่น โดยใช้การวิเคราะห์แบบคู่ตรงข้ามซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของทฤษฎีโครงสร้างนิยมของโคลด เลวี - สเตราส์ เพื่อจะได้เห็นความแตกต่างระหว่างลักษณะของบัณฑิตและลักษณะของคนพาลได้อย่างชัดเจน ผลจากการศึกษาพบคุณลักษณะของความเป็นบัณฑิต 5 ลักษณะ ได้แก่ 1. ความเป็นบัณฑิตเพราะความมีสติปัญญาเฉลียวฉลาด 2. ความเป็นบัณฑิตเพราะมีความเมตตากรุณา 3. ความเป็นบัณฑิตเพราะมีความกตัญญูกตเวที 4. ความเป็นบัณฑิตเพราะความยึดมั่นในสัจจะ 5. ความเป็นบัณฑิตเพราะความไม่เห็นแก่ลาภ ยศ สรรเสริญ ส่วน คุณลักษณะของความเป็นพาลพบ 5 ลักษณะ ได้แก่ 1. ความเป็นพาลเพราะการลักขโมย 2. ความเป็นพาลเพราะความอิจฉาริษยา 3. ความเป็นพาลเพราะความอาฆาตแค้น 4. ความเป็นพาลเพราะความหูเบา หลงใหลในกามคุณ 5. ความเป็นพาลเพราะความโลภในลาภ ยศ สรรเสริญ ซึ่งสอดคล้องกับอุดมการณ์ความเป็นบัณฑิตที่พึงประสงค์ของสังคมไทยปัจจุบันที่ได้จากการประชุมระดับชาติเรื่อง “บัณฑิตไทยในอุดมคติ”