ภูมิปัญญาพื้นบ้านอีสานในการแต่งตั้งสมณศักดิ์พระสงฆ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
พิธีฮดสรงเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นทางศาสนาของชาวอีสานที่เชื่อมโยงพิธีกรรมเข้ากับความเชื่อ ชาวอีสานยังคงประกอบพิธีกรรมให้เห็นอยู่เพียงบางชุมชนเท่านั้น โดยมีขั้นตอน 9 ขั้นตอน คือ 1) การเตรียมน้ำฮด 2) การเจริญพุทธมนต์ 3) ถวายผ้าไตร 4) แห่กองฮด 5) จัดสถานที่ 6) การสถาปนายศ 7) อ่านหิรัญปัฏ หรือสุวรรณปัฏ 8) ตั้งขันบายศรี 9) การบายศรีสูตรขวัญ ขั้นตอนดังกล่าวเป็นไปอย่างคติแบบโบราณล้านช้าง เมื่อมีการปฏิรูปหัวเมืองอีสานตั้งแต่รัชกาลที่ 4 เรื่อยมา รัฐส่วนกลางได้กระจายอุดมการณ์แบบรัฐชาติให้ชาวอีสานมานับถือพุทธศาสนาแบบรัฐส่วนกลาง ภูมิปัญญาพื้นบ้านการฮดสรงจึงค่อยเลือนหายไปในบางแห่งที่ยังทำพิธีนี้อยู่ก็ลดความสำคัญลงไปมาก
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลที่ตีพิมพ์ลงในวารสารมนุษย์กับสังคม ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบโดยตรงของผู้เขียนซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารมนุษย์กับสังคม ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารมนุษย์กับสังคมก่อน
เอกสารอ้างอิง
จันทร์ เหลาภา. (8 พฤษภาคม 2555). สัมภาษณ์. ราษฎร. บ้านเลขที่ 91 หมู่ 12 บ้านท่าสองคอน อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม.
คริส เบเคอร์ และผาสุก พงษ์ไพจิตร. (2557). ประวัติศาสตร์ไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: มติชน.
เคย พุ่มกาหลง. (26 มีนาคม 2554). สัมภาษณ์. ราษฎร. บ้านเลขที่ 25 หมู่ 1 บ้านชาดตำบลนาโก อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์.
ชาร์ลส์ เอฟคายส์. (2556). อีสานนิยม: ท้องถิ่นนิยมในสยามประเทศไทย. ผู้แปล รัตนา โตสกุล. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
เติม วิภาคย์พจนกิจ. (2546). ประวัติศาสตร์อีสาน. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ทอน ร่มรื่น. (26 มีนาคม 2554). สัมภาษณ์. ราษฎร. บ้านเลขที่ 22 หมู่ 8 บ้านชาด ตำบลนาโก อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์.
บุญตา ปราณี. (12 พฤษภาคม 2555). สัมภาษณ์. ราษฎร. บ้านเลขที่ 89 หมู่ 9 บ้านบุ่งเบา ตำบลเขวาใหญ่ อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม.
พิทูรย์ มลิวัลย์. (2535). ประเพณีฮดสรง. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2538). พจนานุกรมฉบับประมวลศัพท์. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สม ปภาโส, พระ. (21 เมษายน 2555). สัมภาษณ์. พระสงฆ์. สำนักสงฆ์ทุ่งสว่าง บ้านเก่าน้อย ตำบลดงบัง อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม.
ฟรานซิสคริปส์. (2551). สภาพอีสาน. พิมพ์ครั้งที่ 2. ผู้แปล ตุลจันทร์. กรุงเทพฯ: แม่คำผาง.
ไมเคิล ฟรีแมน. (2546). สัญลักษณ์เขมร. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
รายงานพระสงฆ์จัดการศึกษามณฑลนครราชสีห์มา. (1900, 8 กรกฎาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 17 ตอนที่ 15. 158.
สมชาติ มณีโชติ. (2536). อริยานุวัตรศึกษา. มหาสารคาม: อภิชาตการพิมพ์.
สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2543). นาคในประวัติศาสตร์อุษาคเนย์. กรุงเทพฯ: พิฆเณศพริ้นติ้ง.
สุริยา สมุทคุปติ์ และคณะ. (2544). พิธีกรรมทางศาสนาในฐานะที่เป็นกลไกการจัดการทรัพยากรพื้นบ้านของชาวนาอีสาน. ขอนแก่น: รายงานการวิจัยมหาวิทยาลัยขอนแก่น.
สุริยา สมุทคุปติ์ และพัฒนา กิติอาษา. (2534). บุญเผวสของชาวอีสาน การวิเคราะห์และตีความหมายทางมานุษยวิทยา. มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
สิทธา เชตะวัน. (2526). หลวงปู่คำคะนิง จุลมณี. นิตยสารโลกทิพย์, 11(2),91.
ยูคิโอะ ฮายาชิ. (2554). พุทธศาสนาเชิงปฏิบัติของคนไทยอีสาน ศาสนาในความเป็นภูมิภาค. ผู้แปลและเรียบเรียง พินิจ ลาภธนานนท์. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ฤทธิ์ ศิริมาตย์ และคณะ. (2544). หลวงพ่อขี้หอม (เจ้าราชครูโพนสะเม็ก): พระสงฆ์ผู้นำชุมชนและการเมืองสองฝั่งโขง. กรุงเทพฯ: งานดี.
อุธา กุลชาติ. (27 มีนาคม 2555). สัมภาษณ์. ราษฎร. บ้านเลขที่ 123 หมู่ 8 บ้านชาด ตำบลนาโก อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์.
Kirsch, A.T. (1976). Phu Thai Religious Syncretism: A Case Study of Thai Religions and Society. Doctor’s Thesis, Ph.D. Cambridge, MA: Harvard University.
Tambiah, S.J. (1970). Buddhism and The Spirit Cults in North-East Thailand. Great Britain: University Printing House. Cambridge.
Taylor, J.L. (1996). Forest Monka and The Nation-State An Anthropological and Historical Study inNortheastern Thailand. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
Tiyavanich, Kamala. (1997). Forest Recollections Wandering Monks in Twentiethcentury Thailand. Chiang Mai: Silk worm Books.
Terwiel, B.J. (2001). Monks and Magic An Analysis of Religious Ceremonies in Central Thailand. Bangkok: White Lotus.
Terwiel, B.J. (1994). Monks and Magic. Fourth edition. Bangkok: White Lotus.
