การพัฒนาเครือข่ายชุมชนแห่งการเรียนรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อขยายโอกาสและลดความเหลื่อมล้ำของสังคมสูงวัยพื้นที่ชายแดนจังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

พื้นที่ชายแดนจังหวัดสุรินทร์ ประชาชนประสบปัญหาการขาดโอกาสเข้าถึงบริการ ผู้สูงวัยไม่มีอาชีพ รายได้น้อย ขาดเวทีในการมีส่วนร่วม ส่งผลให้เกิดความเหลื่อมล้ำในหลายมิติ จึงเป็นมูลเหตุนำมาสู่วัตถุประสงค์การวิจัยเพื่อ 1) สังเคราะห์องค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นพื้นที่ชายแดนจังหวัดสุรินทร์ 2) พัฒนาเครือข่ายชุมชนแห่งการเรียนรู้และภูมิปัญญา และ 3) ศึกษาองค์ประกอบและปัจจัยความสำเร็จในการพัฒนาเครือข่ายชุมชนแห่งการเรียนรู้ คณะผู้วิจัยเลือกใช้การวิจัยแบบผสมผสาน โดยการวิจัยเชิงคุณภาพ ประกอบด้วย การลงภาคสนามโดยมีการสนทนากลุ่มควบคู่กับการใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 15 คน (ปราชญ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ผู้นําชุมชน และตัวแทนชาวบ้าน) เป็นการศึกษาองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อจัดกิจกรรมการเรียนรู้และวิจัย อบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาเครือข่ายกับกลุ่มเป้าหมาย 50 คน ทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา ส่วนการวิจัยเชิงปริมาณเก็บแบบสอบถามกับกลุ่มตัวอย่าง 385 คน โดยสอบถามเกี่ยวกับองค์ประกอบและปัจจัยความสำเร็จในการพัฒนาเครือข่ายชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า 1) องค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ส่วนใหญ่อยู่กับผู้สูงวัยด้วยสั่งสมประสบการณ์มานาน มี 6 ด้าน ได้แก่ ประเพณีพิธีกรรม ศิลปวัฒนธรรม หัตถกรรม อาหาร เกษตรกรรม และสมุนไพรตำรับยาพื้นบ้าน 2) การพัฒนาเครือข่ายชุมชนแห่งการเรียนรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่น ดำเนินงาน 4 ขั้นตอน คือ 2.1) เตรียมชุมชน (วิเคราะห์ชุมชน กำหนดเป้าหมายร่วม แผนงานกิจกรรม) 2.2) อบรมเชิงปฏิบัติการ 2.3) กำกับติดตาม และ 2.4) ประเมินผล 3) องค์ประกอบและปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการพัฒนาเครือข่ายชุมชน ได้แก่ 3.1) ผู้นำชุมชน 3.2) ภูมิปัญญาท้องถิ่น 3.3) ความร่วมมือ 3.4) เครือข่าย และ 3.5) ทรัพยากรและทุนชุมชน