เจ้าพ่อศรีนครเตา: การกลายเป็นผีใหญ่ภายใต้ความหลากหลายทางความเชื่อ กรณีบ้านเมืองเตา อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม ช่วงหลังปี 2540-ปัจจุบัน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีความมุ่งหมายเพื่ออธิบายให้เห็นความซับซ้อนของความเชื่อเจ้าพ่อศรีนครเตาที่กลายเป็นผีคุ้มครองและมีอำนาจสูงสุดในอาณาบริเวณพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ท่ามกลาง ความหลากหลายของความเชื่อของผีคุ้มครองอื่น ๆ ที่ผ่านมาแม้มีงานศึกษา ความเชื่อเจ้าพ่อ ศรีนครเตาด้านมานุษยวิทยา คติชนวิทยา และด้านการท่องเที่ยว ทว่ายังขาดการอธิบายพัฒนาการของความเชื่อเจ้าพ่อศรีนครเตาที่มีพลวัต นอกจากการอธิบายพัฒนาการของความเชื่อดังกล่าวแล้ว ยังอธิบายผ่านปฏิบัติการต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในช่วงปี 2540-ปัจจุบัน ยกตัวอย่างเช่น การสร้างรูปเคารพ การประดิษฐ์ประเพณี การสร้างความทรงจำร่วม เป็นต้น ปฏิบัติการดังกล่าวทำให้ความเชื่อเจ้าพ่อศรีนครเตากลายเป็นความเชื่อสูงสุดในอาณาบริเวณพื้นที่ ทุ่งกุลาร้องไห้มาจนถึงปัจจุบัน
Downloads
Article Details
บทความทุกบทความเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพาเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2540). สรุปแนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวในระดับจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. กรุงเทพฯ: กองแผนนโยบาย.
กาญจนา แก้วเทพ. (2553). คุณลักษณะ & วิธีวิทยา: งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
เคน พรเสนา. (2560, 5 มีนาคม). ปราชญ์ชาวบ้าน. สัมภาษณ์.
งานวิจัยไทบ้านพลิกฟื้นทุ่งกุลาร้องไห้. (2554, มีนาคม 3). ไทยโพสต์, หน้า 4.
เจริญศรี ชินรัตน์. (2560, 5 มีนาคม). ปราชญ์ชาวบ้าน. สัมภาษณ์.
เติม วิพาคย์พจนกิจ. (2557). ประวัติศาสตร์อีสาน (พิมพ์ครั้งที่ 5) กรุงเทพฯ: สามลดา.
ทอง ปัดศิริมงคล. (2561, 16 มีนาคม). ปราชญ์ชาวบ้าน. สัมภาษณ์.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2560). แนวคิดมานุษยวิทยากับการศึกษาความเชื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในสังคมไทย. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 25(47), 173-197.
นราวิทย์ ดาวเรือง. (2560). เจ้าพ่อศรีนครเตา: การกลายเป็น “ผีใหญ่” ภายใต้ความเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจ-สังคม ในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ตั้งแต่หลังทศวรรษที่ 2500-2560. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์, คณะมนุษยศาสตร์, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
นิธิ เอี่ยวศรีวงศ์. (2558). ผีบรรพบุรุษ. มติชนสุดสัปดาห์, 35 (1832), 36-37.
บรรณ สวันตรัจฉ์. (2553). พงษาวดารเมืองสุรินทร์ (พิมพ์ครั้งที่ 2). สุรินทร์: รุ่งธนเกียรติออฟเซ็ต.
บุญทัน กมล. (2552). ศึกษาตำนานเจ้าพ่อศรีนครเตาและพลังความเชื่อที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงเพื่อค้นหาแนวทางการพัฒนาชุมชนหัวเมืองเตาที่ยั่งยืน บ้านเมืองเตา อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม. รายงานการวิจัย. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
บุญยงค์ เกศเทศ. (2535, สิงหาคม 16). จากผีปู่ตาถึงเฒ่าจ้ำสู่ชุมชน. สยามรัฐ, หน้า 6.
ปกป้อง จันวิทย์ (บรรณาธิการ). (2554). ปาฐกถา 60 ปี เศรษฐศาสตร์ธรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ: Open books.
ประสบสุข ฤทธิเดช. (2550). การปรับตัวของชุมชนชาวนาในเขตทุ่งกุลาร้องไห้. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, สาขาวิชาไทศึกษา, คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. ประสิทธิ์ ลีปรีชา. (2560). เทพารักษ์ล้านนา: จากหอผีสู่รูปปั้นศาลเจ้าและอนุสาวรีย์. เชียงใหม่: ศูนย์วิจัยและบริการวิชาการคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
พรมมา จำปาทอง. (2560, 5 มีนาคม). ปราชญ์ชาวบ้าน. สัมภาษณ์.
พระครูไพรวัล ไชยสงคราม. (2562, 16 มีนาคม). ปราชญ์ชาวบ้าน. สัมภาษณ์.
ไพฑูรย์ มีกุศล. (2515). การปฏิรูปการปกครองมณฑลอีสานสมัยที่พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ทรงเป็นข้าหลวงใหญ่ พ.ศ. 2436-2453. วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์, คณะวิชาการศึกษา, วิทยาลัยวิชาการศึกษา ประสานมิตร.
มูลนิธิเล็ก-ประไพวิริยะพันธ์. (2559). พ่อใหญ่แห่งทุ่งกุลา“เจ้าพ่อศรีนครเตา”. เข้าถึงได้จาก https://lek-prapai.org/home/porpeang_view.php?id=27
วลัยลักษณ์ ทรงศิริ. (2557). ผู้นำทางวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์.
สภาวัฒนธรรมอำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์. (ม.ป.ป.). วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์เอกลักษณ์และภูมิปัญญาเมืองรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์. สุรินทร์: ยงสวัสดิ์อินเตอร์กรุ๊ป.
ส่อม ดาราวรรณ. (2560, 6 มีนาคม). ปราชญ์ชาวบ้าน. สัมภาษณ์.
สุเทพ สุนทรเภสัช. (2548). หมู่บ้านอีสานยุคสงครามเย็น: สังคมวิทยาของหมู่บ้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: พิมพ์ดี.
สุวิทย์ ธีรศาศวัต. (2557). ประวัติศาสตร์อีสาน 2322-2488 เล่ม 1. ขอนแก่น: คลังนานาวิทยา.
เสาร์ บุรารมย์. (2560, 5 มีนาคม). ปราชญ์ชาวบ้าน. สัมภาษณ์.
องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเตาและคณะสถาปัตยกรรม ผังเมืองและนฤมิตศิลป์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (ม.ป.ป.). เมืองเตาเล่าขาน. ม.ป.ท.
อมาวสี เถียรถาวร. (2532). เจ้าพ่อศรีนครเตา: บทบาทและความสำคัญของการถือผี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กรณีศึกษาบ้านเมืองเตา ตำบลเมืองเตา อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชามานุษยวิทยา, คณะโบราณคดี, มหาวิทยาลัยศิลปากร.
อำคา แสงงาม. (2553). การศึกษาศักยภาพทรัพยากรและการจัดการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมโดยชุมชนเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวในเขตทุ่งกุลาร้องไห้. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, สาขาวิชาวัฒนธรรมศาสตร์, คณะวัฒนธรรมศาสตร์, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
Homsbawm, E., & Ranger, T. (Ed). (1983). The invention of tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
Hume, D. (1757). Dialogues concerning natural religion and the natural history of religion. Oxford: Oxford University Press.
Morris, B. (2006). Religion and anthropology: A critical introduction. Cambridge: Cambridge University Press.
