โลกทัศน์ไสยศาสตร์ในพระราชพงศาวดาร: ลักษณะและการเปลี่ยนแปลง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะและการเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์ ไสยศาสตร์ในพระราชพงศาวดาร ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและนำเสนอผลแบบ การพรรณนาวิเคราะห์ เก็บข้อมูลจากพระราชพงศาวดารฉบับความพิสดาร จำนวน 13 ฉบับ จำแนกออกเป็น 3 สมัยตามจารีตการบันทึกพระราชพงศาวดาร ผลการวิจัยพบว่า พระราชพงศาวดารตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแสดงโลกทัศน์ด้านไสยศาสตร์ใน 6 ลักษณะ ได้แก่ 1) อิทธิปาฏิหาริย์ 2) ฤกษ์ยาม 3) เครื่องรางของขลัง 4) คาถาอาคม 5) โชคลาง และ 6) ความฝัน ทั้งนี้ พระราชพงศาวดารที่ชำระในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแสดงโลกทัศน์ต่อการเปลี่ยนแปลงความเชื่อด้านไสยศาสตร์อย่างชัดเจน โดยนำแนวคิดตามหลักวิทยาศาสตร์มาอธิบายเพื่อปฏิเสธความเชื่อเรื่องไสยศาสตร์ซึ่งสัมพันธ์กับการปรับเปลี่ยนประเทศสยาม ให้ทันสมัยตามวิทยาการของชาติตะวันตก
Downloads
Article Details
บทความทุกบทความเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพาเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กฎหมายตราสามดวงฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม 2. (2550). กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.
ขนิษฐา ตันติพิมล. (2535). การวิเคราะห์ความเหลือเชื่อในนิทานคำกลอนของสุนทรภู่. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาภาษาไทย, คณะมนุษยศาสตร์, มหาวิทยาลัยนเรศวร.
จิตใส อยู่สุขี. (2539). การศึกษาความเชื่อเรื่องไสยศาสตร์ของคนไทยจากเอกสารสมัยอยุธยา. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์ไทย, คณะสังคมศาสตร์, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร.
เจ้าพระยาทิพากรวงศ์. (2547). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: ต้นฉบับ.
ฉลอง สุนทราวาณิชย์. (2519). วิวัฒนาการการเขียนประวัติศาสตร์ไทย จากเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพฯ.ใน ชาญวิทย์ เกษตรศิริ และ สุชาติ สวัสดิ์ศรี (บรรณาธิการ). ประวัติศาสตร์และนักประวัติศาสตร์ไทย (หน้า 62-94). กรุงเทพฯ: สังคมศาสตร์ปริทัศน์.
ตำราพิชัยสงคราม ใน บรรณานุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พลเอก อำนาจ ดำริกาญจน์. (2524). กรุงเทพฯ: ม.ป.ท.
ทัศนีย์ สุจีนะพงษ์. (2516). การใช้ไสยศาสตร์ในเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาภาษาไทย, บัณฑิตวิทยาลัย, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เทพย์ สาริกบุตร. (2514). เคล็ดลับไสยศาสตร์. พระนคร: ศิลปบรรณาคาร.
เทพย์ สาริกบุตร. (2549). วิชาคงกระพันชาตรี. กรุงเทพฯ: เสริมวิทย์บรรณาคาร.
นฤมล ธีรวัฒน์. (2525). พระราชดำริทางการเมืองของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์, บัณฑิตวิทยาลัย, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
นาฏวิภา ชลิตานนท์. (2524). ประวัติศาสตร์นิพนธ์ไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2555). ประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ในพระราชพงศาวดารอยุธยา. ใน ปากไก่และใบเรือ (หน้า 367-436) (พิมพ์ครั้งที่ 4). นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.
นิพัทธ์ แย้มเดช. (2561). ไตรภูมิพระร่วงและจารึกวัดป่ามะม่วง: ลักษณะร่วมด้านเนื้อหาและการสะท้อนภาพลักษณ์ของพระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไทย). วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 26(50), 263-288.
พระมหาสมชาย ธีรปภาโส. (2546). ความเชื่อเรื่องพระบรมสารีริกธาตุในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ใน ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 3. (2542). กรุงเทพฯ: กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหมอบรัดเล (พิมพ์ครั้งที่ 2). (2549). กรุงเทพฯ: โฆษิต.
พระราชพงศาวดารกรุงสยามจากต้นฉบับของบริติชมิวเซียม กรุงลอนดอน ใน ประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 2. (2542). กรุงเทพฯ: กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา ใน อนุสรณ์ในงานบรรจุศพ คุณพ่อไต้ล้ง พรประภา ณ สุสานศรีราชา ชลบุรี วันที่ 4 กันยายน พุทธศักราช 2511. (2511). (พิมพ์ครั้งที่ 11). ม.ป.ท.
พลูหลวง. (2546). 7 ความเชื่อของไทย [คติสยาม] (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.
เรไร สืบสุข. (2521). ไสยศาสตร์ในวรรณคดีไทยสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น. วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร.
วิไลเลขา ถาวรธนสาร. (2545). ชนชั้นนำไทยกับการรับวัฒนธรรมตะวันตก. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
ศานติ ภักดีคำ. (2562). ประวัติศาสตร์อยุธยาจากพระราชพงศาวดาร พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับปลีกและฉบับความย่อ. กรุงเทพฯ: สมาคมประวัติศาสตร์ในพระราชูปถัมภ์ฯ.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2531). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 ของเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงตรวจชำระ และทรงนิพนธ์อธิบาย (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2545). พระราชพงศาวดาร รัชกาลที่ 5. กรุงเทพฯ: มติชน.
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2546). พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2 (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
สายชล วรรณรัตน์. (2525). พุทธศาสนากับแนวคิดความทางการเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (พ.ศ. 2325-พ.ศ. 2352). วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์, บัณฑิตวิทยาลัย, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สายชล สัตยานุรักษ์. (2546). สมเด็จฯ กรมดำรงราชานุภาพ การสร้างอัตลักษณ์ “เมืองไทย” และ “ชั้น” ของชาวสยาม. กรุงเทพฯ: มติชน.
อภิเชษฐ กาญจนดิฐ. (2555). เอกสารลำดับที่ 76 หนังสือแสดงกิจจานุกิจของเจ้าพระยาทิพากรวงศ์: การปรับเปลี่ยนโลกทัศน์ของชนชั้นนำไทย. ใน สยาม ภัทรานุประวัติ และคณะ (บรรณาธิการ). 100 เอกสารสำคัญ: สรรพสาระประวัติศาสตร์ไทย ลำดับที่ 19 (หน้า 55-105). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2555). การเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์ของชนชั้นผู้นำไทยตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4-พ.ศ. 2475 (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อุบลศรี อรรถพันธุ์. (2524). การชำระพระราชพงศาวดารในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, บัณฑิตวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยศิลปากร.
