กว่าจะเป็น สวนสัตว์ดุสิต: กำเนิดและการเปลี่ยนแปลงสมัยรัชกาลที่ 5 - พ.ศ. 2481
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสร้าง เขาดินวนา ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและการเปลี่ยนแปลงจนถึง พ.ศ. 2481 ด้วยระเบียบวิธีวิจัยทางประวัติศาสตร์ โดยใช้เอกสารชั้นต้นและเอกสารชั้นรอง ได้แก่ เอกสารจดหมายเหตุ บันทึกความทรงจำของบุคคล พระราชหัตถเลขาส่วนพระองค์ ราชกิจจานุเบกษา วิทยานิพนธ์ รวมถึงหนังสือที่เกี่ยวข้องกับการสะสมสัตว์ และการเสด็จประพาสสถานที่ต่าง ๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ส่งผลให้เกิดการสร้าง เขาดินวนา โดยนำเสนอในรูปแบบของการพรรณนาวิเคราะห์ ซึ่งผลการศึกษาพบว่า การเสด็จประพาสต่างประเทศในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และเอเชียใต้ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในช่วงทศวรรษ 2410 ทำให้พระองค์ได้ทอดพระเนตรสวนพฤกษชาติและสวนสัตว์กลายเป็นประสบการณ์ส่วนพระองค์ที่มีส่วนทำให้เกิดการสร้าง เขาดินวนา ภายในพระราชวังดุสิตขึ้นใน พ.ศ. 2442 เพื่อให้เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจในฐานะสวนพฤกษชาติมิได้ทรงมีพระราชประสงค์ที่จะให้เป็นสวนสัตว์เพราะสัตว์ถูกจำกัดให้อยู่เพียงบางพื้นที่ของพระราชวังดุสิตเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ใน พ.ศ. 2481 เขาดินวนา ได้กลายสภาพเป็นสวนสัตว์ดุสิต ในที่สุด
Downloads
Article Details
บทความทุกบทความเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพาเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2514). จดหมายเหตุเสด็จประพาสเกาะชวาในรัชกาลที่ 5 ครั้งที่ 1 และ 2 ใน หนังสืออนุสรณ์งานฌาปนกิจศพ หม่อมเกษร สนิทวงศ์ ณ เมรุ วัดมกุฏกษัตริยาราม พระนคร วันที่ 13 พฤษภาคม พุทธศักราช 2514. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มนตรี.
การกำหนดแห่พระเสวตรวชิรพาห ขึ้นยืนโรงในพระราชวังสวนดุสิต. (2455, 17 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. หน้า 2681.
เกยูร ศรีม่วง. (2531). สวนสัตว์ดุสิต. ใน ที่ระลึกในวาระครบรอบ 50 ปี สวนสัตว์ดุสิต 18 มีนาคม 2531 (หน้า 13-16). กรุงเทพฯ: องค์การสวนสัตว์.
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2458). พระราชดำรัสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ตั้งแต่ พ.ศ. 2417 ถึง พ.ศ. 2453) ใน หนังสืออนุสรณ์ในงานศพ อำพัน มารดา พุทธศักราช 2458. พระนคร: โสภณพิพรรฒธนากร.
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2501). พระราชหัตถเลขาส่วนพระองค์ สมเด็จพระรามาธิบดี ศรีสินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชทานแด่ สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระพันปีหลวง ในเวลาที่ ทรงสำเร็จราชการแผ่นดินต่างพระองค์เมื่อเสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรป พ.ศ. 2440 ภาค 2. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย. (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทรทิพยนิภา ประทานในงานพระราชทานเพลิงศพ มหาเสวกเอก พระยาบุรุษรัตนราชพัลลภ (นพ ไกรฤกษ์) ณ สุสานหลวงวัดเทพศิรินทราวาส วันที่ 9 กรกฎาคม 2501).
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2526). พระราชหัตถเลขาสมเด็จพระปิยมหาราชพระราชทานเจ้าพระยาวรพงศ์พิพัฒน์ และประวัติเจ้าคุณพ่อ ใน หนังสืออนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ หม่อมหลวงเรียบ สนิทวงศ์ ท.จ. ณ เมรุวัดธาตุทอง วันพุธที่ 8 มิถุนายน 2526. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ตีรณสาร.
แจ้งความเรื่องสวนดุสิต. (2441, 12 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. หน้า 543.
ชาญวิทย์ เกษตรศิริ, สุชาติ สวัสดิ์ศรี และอรอนงค์ ทิพย์พิมล. (2547). รัชกาลที่ 5: สยามกับอุษาคเนย์และชมพูทวีป. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย.
ณัฐวุฒิ สุทธิสงคราม. (2522). เจ้าพระยาภาณุวงศ์มหาโกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค)(เจ้าคุณกรมท่า). ใน หนังสืออนุสรณ์งานศพ นายเทอด บุนนาค ณ เมรุวัดธาตุทอง วันที่ 16 สิงหาคม 2522. ม.ป.ท.
ดำเนิร เลขะกุล. (2504). สวนสัตว์ดุสิต. อนุสาร อสท., 2(2), 37-45.
ทิวาพร ใจก้อน. (2555). แนวคิดและความรู้เรื่องศัตรูพืชในสังคมไทย พ.ศ. 2435-2487. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์, บัณฑิตวิทยาลัย, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธงชัย วินิจจะกูล. (2546). ภาวะอย่างไรหนอที่เรียกว่าศิวิไลซ์ เมื่อชนชั้นนำสยามสมัยรัชกาลที่ 5 แสวงหาสถานะของตนเอง ผ่านการเดินทางและพิพิธภัณฑ์ทั้งในและนอกประเทศ. รัฐศาสตร์สาร, 24(2), 1-66.
แน่งน้อย ศักดิ์ศรี, ณพิศร กฤตติกากุล และดรุณี แก้วม่วง. (2525). พระราชวังและวังในกรุงเทพฯ (พ.ศ. 2325-2525). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
บัญญัติ เทพหัสดิน ณ อยุธยา. (2519). ประวัติของฉัน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภา.
บัณฑิต จุลาสัย และพีรศรี โพวาทอง. (2550). การศึกษาข้อมูลในเอกสารประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมพระราชวังดุสิต: รายงานผลการวิจัย. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
บัณฑิต จุลาสัย และพีรศรี โพวาทอง. (2557). วังสวนดุสิต. กรุงเทพฯ: มติชน.
ประเก็บ คล่องตรวจโรค. (2513). สารคดีนิยายแห่งชีวิต 50 ปีของข้าพเจ้า. ม.ป.ท.
ปิ่นเพชร จำปา. (2545). วัฒนธรรมการท่องเที่ยวในสังคมไทย พ.ศ. 2394-2544. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์, คณะศิลปะศาสตร์, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วิจิตรมาตรา, ขุน. (2524). กรุงเทพฯ เมื่อ 70 ปีก่อน (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: เรืองศิลป์.
วีระยุทธ ปีสาลี. (2555). ชีวิตยามค่ำคืนในกรุงเทพฯ พ.ศ. 2427-2488. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์, บัณฑิตวิทยาลัย, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วีรยุทธ ศรีสุวรรณกิจ. (2545). การพักผ่อนหย่อนใจแบบตะวันตกของชนชั้นนำสยาม พ.ศ. 2445-2475. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาประวัติศาสตร์, บัณฑิตวิทยาลัย, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศรีสหเทพ, พระยา. (2451). จดหมายเหตุเสด็จประพาสยุโรป ร.ศ. 116 เล่ม 1 . กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.
ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ. (2560). เขาดิน เดิมไม่ใช่สวนสัตว์ แต่เป็น botanical garden ไฮโซ ในพระราชวังสวนดุสิต. เข้าถึงได้จาก https://thematter.co/thinkers/dusit-zoo/40695
สมชาย พุ่มสะอาด. (2516). สารวิทยคดี. กรุงเทพฯ: อมรการพิมพ์.
สหาย สาคชิดอนันท์. (2546). ร.5 เสด็จอินเดีย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย.
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2481). สร.0201.31/4 การจัดสวนพฤกษศาสตร์และสวนสัตว์ ที่ลุมพินี (พ.ศ. 2481-2496).
สุดแดน วิสุทธิลักษณ์. (บรรณาธิการ). (2560). สิงสาราสัตว์ : มานุษยวิทยาว่าด้วยสัตว์และสัตว์ศึกษา.กรุงเทพฯ: มูลนิธิเพื่อการศึกษาประชาธิปไตยและการพัฒนา.
เอกชัย เอื้อธารพิสิฐ. (2545). สวนสัตว์: มายาคติว่าด้วยธรรมชาติและสัตว์ป่า. วิทยานิพนธ์สังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาบัณฑิต, สาขาวิชามานุษยวิทยา, คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Mullan, B., & Marvin, G. (1998). Zoo culture (2nd ed.). Illinois: University of Illinois Press.
Kisling, V. N. (2001). Zoo and aquarium history: ancient animal collections to zoological gardens. Washington D.C.: CRC Press.
