พลวัตและการรื้อฟื้นความหมายของประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

บทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พลวัตและการรื้อฟื้นความหมายของประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช ผลการศึกษาพบว่า ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ ได้รับการนิยามความหมายผ่าน “ผ้า” โดยสารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้อ้างถึงตำนานพระบรมธาตุเมืองนครศรีธรรมราชว่าผ้าที่ใช้เป็นเครื่องพุทธบูชาคือ “พระบฏ” ตั้งแต่ปลายทศวรรษที่ 2520 จึงมีการผลิตซ้ำคำอธิบายนี้อย่างแพร่หลาย แต่เมื่อสอบทวนตำนานต้นขั้วกลับพบว่า มีการปรับเปลี่ยนรายละเอียดออกไปจากตำนาน เพื่อให้สอดคล้องกับพิธีการอัญเชิญผ้าพระบฏพระราชทานของทางราชการ ทั้งที่ย้อนแย้งกับพิธีกรรมหลองผ้าของชาวบ้าน รวมถึงการไม่เคยพบ “พระบฏ” ในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราชที่ตกทอดจาก พ.ศ. 1773 หรือปีใดปีหนึ่งเลย
คำอธิบายที่เกี่ยวข้องกับกษัตริย์ในยุคจารีตจึงถือเป็นเพียงการสร้างความชอบธรรมให้กับการขอพระราชทานพระบฏจากพระบรมวงศานุวงศ์
การเติบโตของวงวิชาการด้านวัฒนธรรมศึกษาของจังหวัดนครศรีธรรมราชในช่วงทศวรรษที่ 2510-2520 เป็นบริบทสำคัญที่ทำให้จำเป็นต้องอธิบายอย่างเป็นวิชาการให้กับประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ จนเกิดการซ้อนทับความหมายของผ้าพื้นด้วยพระบฏ เบียดขับนิทานท้องถิ่นให้เลือนหายไป ทำให้ชาวบ้านต้องใช้พื้นที่และพิธีกรรมหลองผ้าแยกส่วนออกจากพื้นที่และพิธีการของทางราชการ เป็นการแสดงนัยยะแห่งการโต้กลับ เพื่อรื้อฟื้นความหมาย