“นารีพิฆาตหรือเหยื่อของศีลธรรมชายเป็นใหญ่ในสถาบันศาสนา” : การศึกษาและวิเคราะห์เชิงวิพากษ์โครงสร้างอำนาจในสถาบันสงฆ์ไทย ผ่านกรณี ‘สีกา ก.’

บทคัดย่อ

งานวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการสร้างและการทำงานของวาทกรรมศีลธรรมชายเป็นใหญ่ในสถาบันสงฆ์ไทย 2) วิพากษ์บทบาทของพุทธศาสนาในการผลิตอำนาจและควบคุมเพศหญิง และ 3) เสนอแนวทางการปฏิรูปเชิงโครงสร้างต่อสถาบันสงฆ์ไทย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการวิเคราะห์เอกสารและวาทกรรม ผ่านกรณีศึกษา “สีกา ก.” ด้วยกรอบแนวคิดด้านเพศ อำนาจและวาทกรรม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แบบบันทึกข้อมูลเชิงวิเคราะห์ และแบบบันทึกการวิเคราะห์วาทกรรม วิเคราะห์ข้อมูลแบบผสมผสานวิธีด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและวิเคราะห์วาทกรรม ผลการวิจัยพบว่าวาทกรรมศีลธรรมแบบชายเป็นใหญ่ฝังรากลึกในโครงสร้างของสถาบันสงฆ์ไทยผ่านกลไก 3 ระดับ ได้แก่ 1) สื่อมวลชน 2) องค์กรคณะสงฆ์ และ 3) การรับรู้ร่วมของสาธารณชน โดยวาทกรรมดังกล่าวมีบทบาทสำคัญในการผลิตและตอกย้ำภาพจำของผู้หญิงว่าเป็น “ภัยคุกคาม” หรือ “ผู้ล้มล้างความศักดิ์สิทธิ์ของศาสนา” ในขณะเดียวกันพระสงฆ์ผู้เกี่ยวข้องในกรณีอื้อฉาวต่าง ๆ กลับได้รับการลดทอนความรับผิดชอบผ่านกรอบวาทกรรมว่าเป็น “เหยื่อของกิเลส” หรือ “ผู้หลงผิดชั่วคราว” ซึ่งเป็นกลไกทางอำนาจที่ช่วยรักษาอภิสิทธิ์ของเพศชายในระบบศาสนา ซึ่งผลวิจัยมีข้อค้นพบสำคัญที่ชี้ให้เห็นว่าพุทธศาสนาไทยไม่เพียงทำหน้าที่เป็นศาสนาแห่งศีลธรรม แต่กลายเป็นเครื่องมือที่ใช้ผลิตซ้ำอำนาจแบบชายเป็นใหญ่ทั้งเชิงวัฒนธรรมและเชิงสถาบันอย่างเป็นระบบ