คำยืมภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต: กรณีศึกษาลักษณะการสนธิศัพท์สมาสในภาษาไทย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะการสนธิศัพท์สมาสในภาษาไทยที่เกิดจากคำยืมภาษาบาลีและภาษาสันสกฤตว่าใช้หลักการสนธิศัพท์สมาสภาษาใดระหว่างหลักการสนธิภาษาบาลีกับหลักการสนธิภาษาสันสกฤต โดยเก็บข้อมูลเฉพาะศัพท์สมาสที่อาศัยกระบวนการสนธิจากหนังสือ คำไทยที่มาจากภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต และวิเคราะห์ตามหลักการสนธิของภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ผลการวิจัยพบว่า การสนธิศัพท์สมาสในภาษาไทยจำแนกตามองค์ประกอบของคำสมาส 3 ลักษณะ ได้แก่ 1) ศัพท์สมาสที่มีองค์ประกอบมาจากคำยืมภาษาเดียวกัน 2) ศัพท์สมาสที่มีองค์ประกอบหนึ่งเป็นคำยืมภาษาบาลีและอีกองค์ประกอบหนึ่งเป็นคำยืมภาษาสันสกฤต และ 3) ศัพท์สมาสที่มีองค์ประกอบหนึ่งเป็นคำยืมภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ส่วนอีกองค์ประกอบหนึ่งเป็นคำยืมภาษาใดภาษาหนึ่ง โดยส่วนใหญ่การสนธิศัพท์สมาสเป็นไปตามหลักสระสนธิของภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ขณะเดียวกันพบการใช้หลักพยัญชนะสนธิของภาษาสันสกฤตในกรณีที่คำหน้าลงท้ายด้วยเสียงพยัญชนะ นอกจากนี้ยังพบศัพท์สมาสบางคำที่เป็นไปตามหลักสระสนธิของภาษาบาลีเพียงอย่างเดียว ผลการวิจัยสะท้อนให้เห็นการปรับใช้หลักการสนธิจากภาษาต้นทางในระบบภาษาไทย และช่วยเติมเต็มองค์ความรู้ด้านการศึกษาคำสมาสที่อาศัยการสนธิในภาษาไทยอย่างเป็นระบบ