แนวคิดทางการเมืองในพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

แนวคิดการปกครองในพระพุทธศาสนาเป็นหลักการที่ประกอบด้วยหลักคุณธรรม โดยกำหนดเป้าหมายไว้เพื่อประโยชน์ เพื่อความสุขของมหาชนตลอดทั้งเทวดา เพื่ออนุเคราะห์ สงเคราะห์โลก และสิ่งแวดล้อม พระพุทธศาสนาให้ความสำคัญกับผู้ปกครองที่มีศีลธรรม ผู้ปกครองที่ดีจะต้องประพฤติปฏิบัติและควบคุมพฤติกรรมของตนเองให้เป็นที่ยอมรับของสาธารณะชน ด้วยหลักของการปกครอง 3 ประการตามนัยแห่งอธิไตยสูตร เป้าหมายของพระพุทธศาสนาหรือการเมืองการปกครองในพุทธศาสนาอยู่ที่การสร้างสภาพเอื้อให้มนุษย์ในสังคมประพฤติปฏิบัติตนตามหลักธรรมในพระพุทธศาสนา ทำให้ประชาชนมีความสงบร่มเย็น ไม่เบียดเบียนกัน จนมีความจำเป็นต้องมีมาตรการการคุ้มครองและลงโทษ  ในที่สุดประชาชนได้คัดเลือกผู้ใดผู้หนึ่งขึ้นเป็นหัวหน้า แล้วมอบหน้าที่ให้เป็นผู้รักษาความยุติธรรม คำว่า “มหาสมมติ” (ผู้ที่มหาชนแต่งตั้ง) กษัตริย์ (ผู้เป็นใหญ่แห่งนา) ราชา (ผู้ทำความอิ่มใจ สุขใจแก่ผู้อื่น) จึงเกิดขึ้น  หน้าที่ของผู้ปกครองที่ปรากฏในอัคคัญญสูตร มีอยู่เพียง 3 ประการ คือ 1) ว่ากล่าวผู้ที่ควรว่ากล่าวได้โดยชอบ 2) ติเตียนผู้ที่ควรติเตียนได้โดยชอบ 3) ขับไล่ผู้ที่ควรขับไล่โดยชอบ (ลงโทษ) จะเห็นได้ว่าหน้าที่ของผู้ปกครองในแต่ละข้อนั้น ล้วนมีคำว่า “โดยชอบ” อยู่ข้างหลังหมดทุกข้อ เพราะนั่นเป็นข้อตกลงของผู้ใต้การปกครองกับผู้ปกครอง คำว่าโดยชอบในที่นี้หมายถึงความยุติธรรมที่ผู้ปกครองจำเป็นต้องยึดหลักความชอบธรรมเป็นเกณฑ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้อำนาจในหน้าที่และขอบเขตแห่งการใช้อำนาจของผู้ปกครอง ถือเป็นตัวกำหนดถึงความเจริญหรือความเสื่อมของสังคมได้