แนวทางการพัฒนาเกณฑ์ชี้วัดการมีรายได้ไม่เพียงพอของผู้สูงอายุตามระเบียบกระทรวงมหาดไทย
คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุ, เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ, เกณฑ์ชี้วัดบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางในการพัฒนาเกณฑ์ชี้วัดการมีรายได้ไม่เพียงพอที่เหมาะสมสำหรับผู้สูงอายุผู้มีสิทธิรับเบี้ยยังชีพ ภายใต้ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การจ่ายเงินเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2566 โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ผ่านการวิเคราะห์เอกสาร (Documentary Analysis) ที่เกี่ยวข้องกับกฎหมาย นโยบาย และหลักเกณฑ์ด้านเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้กลุ่มคำหลักที่อิงจากแนวคิดด้านความยากจน ซึ่งสะท้อนบริบทใกล้เคียงกับภาวะรายได้ไม่เพียงพอของผู้สูงอายุ ผลการวิจัยพบว่า เกณฑ์ชี้วัดที่เหมาะสมสามารถสังเคราะห์ได้ 3 มิติ โดยแต่ละมิติจะประกอบด้วยองค์ประกอบหลัก ได้แก่ 1) มิติทางเศรษฐกิจ ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ คือ 1.1 รายได้รวมของผู้สูงอายุ 1.2 ค่าใช้จ่ายพื้นฐาน 1.3 ภาระหนี้สิน 2) มิติทางสังคม ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ คือ 2.1 การเข้าถึงบริการสาธารณะ 2.2 การเข้าถึงบริการภาครัฐ/ท้องถิ่น 2.3 สถานะครัวเรือนและความเปราะบาง 3) มิติทางสุขภาพ ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ คือ 3.1 สถานะสุขภาพของผู้สูงอายุ 3.2 ความสามารถในการประกอบอาชีพ 3.3 ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพ ผู้วิจัยเสนอให้มีการบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ และส่งเสริมบทบาทของชุมชนในการคัดกรองกลุ่มเปราะบาง พร้อมแนะนำให้มีการขยายผลวิจัยในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ เพื่อใช้เป็นข้อมูลเชิงนโยบายในการพัฒนาเกณฑ์ชี้วัดที่เป็นธรรม ยืดหยุ่น และตอบสนองต่อบริบทของสังคมไทยในระยะยาว
เอกสารอ้างอิง
กัลยารัตน์ คาดสนิท, สายสุดา จันหัวนา, กัลยาณี สมท้าว, นพรพรรณ ชัยนาม, สายัณห์ งวงช้าง, และกันนิษฐา มาเห็ม. (2566). สถานการณ์ผู้สูงอายุที่ต้องการความช่วยเหลือในตำบลแวงใหญ่ อำเภอแวงใหญ่ จังหวัดขอนแก่น. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์, 15(2), 154–175. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/pnujr/issue/view/17554
ณัฐณิชา ลอยฟ้า, เฉลิมพล แจ่มจันทร์, และจงจิตต์ ฤทธิรงค์. (2563). โครงสร้างครัวเรือนกับความยากจนของผู้สูงอายุไทย. วารสารเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 24(2), 52–72. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/CMJE/article/view/240914/166216
ทองปาน โตอ่อน. (2551). การศึกษาความรู้ ความเข้าใจ และความต้องการของผู้สูงอายุเกี่ยวกับการดำเนินงานจัดเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุขององค์การบริหารส่วนตำบลบางมัญ อำเภอเมือง จังหวัดสิงห์บุรี. การศึกษาอิสระหลักสูตรรัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
พงศ์เทพ จิระโร. (2556). วัตถุประสงค์ ตัวบ่งชี้ และเกณฑ์ในการประเมินโครงการ. วารสารศึกษาศาสตร์มหาวิทยาลัยบูรพา, 24(3), 25–36. https://journal.lib.buu.ac.th/index.php/education2/article/view/2996
พระราชบัญญัติผู้สูงอายุ. 2546. (2546, 31 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 120. ตอนที่ 130ก. หน้า 1-8.
มติกา อารยะภักดี. (2562). การประเมินผลโครงการบัตรสวัสดิการแห่งรัฐกรณีศึกษา ชุมชนกำนันแม้น เขต บางบอน กรุงเทพมหานคร. วิทยานิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยรามคำแหง. https://www3.ru.ac.th/mpa- abstract/files/2562_1582280279_6114830013.pdf
ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การจ่ายเงินเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุขององค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2552. (2552, 21 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 126. ตอนพิเศษ 156ง. หน้า 5-9.
ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การจ่ายเงินเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุขององค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่น ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2560. (2560, 12 กันยายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134. ตอนพิเศษ 223ง. หน้า 1.
ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การจ่ายเงินเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุขององค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่น ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2561. (2561, 3 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 135. ตอนพิเศษ 101ง. หน้า 1-2.
ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การจ่ายเงินเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2562. (2562, 5 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136. ตอนพิเศษ 55ง. หน้า 1-2.
ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การจ่ายเงินเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุขององค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2566. (2566, 11 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 140. ตอนพิเศษ 192ง. หน้า 3-7.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134. ตอนที่ 40ก. หน้า 1-89.
วรรณพงษ์ ดุรงคเวโรจน์. (2565). ผลกระทบเชิงสาเหตุของบัตรสวัสดิการแห่งรัฐต่อความยากจนทางเศรษฐกิจ. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 29(2), 1–15. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/AEJ/article/view/260018
วิจิตต์ศรี สงวนวงค์. (2549). ความยากจนและตัวชี้วัดความยากจน. ประกาศนียบัตรชั้นสูง การบริหารภาครัฐและกฎหมายมหาชน, สถาบันพระปกเกล้า.
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2566). โครงการวิจัยการลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพด้วยการเพิ่มการเข้าถึงเครื่องมือแพทย์และแพลตฟอร์มดิจิทัลด้านสุขภาพ. สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษาวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ และสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์. (2567). บัตรคนจน ตอนที่ 1: บัตรคนจนคัดกรอง “คนจน” ได้ดีแค่ไหน?.https://www.pier.or.th/abridged/2024/14/#%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%B4%E0%B8%87
สมพร โกมารทัต. (2560). การสำรวจสถานะเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในบริบทประเทศไทย และทางเลือกมาตรการทางเศรษฐศาสตร์ สังคม และกฎหมายเป้าหมายที่ 1 ขจัดความยากจน. โครงการประสานงานการวิจัยเพื่อสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs). สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). การวัดความยากจนในระบบ TPMAP. สืบค้นจาก https://www.tpmap.in.th
สุพนิดา จิระสินวรรธนะ. (2565). ความยากจนในผู้สูงอายุไทย: การเปลี่ยนแปลงและปัจจัยเสี่ยง. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/6387
อานันท์ชนก สกนธวัฒน์. (2554). โครงการศึกษาพลวัตของความยากจน: กรณีศึกษาครัวเรือนชาวนาในพื้นที่เขตชนบทภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคกลางของไทย: รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:59686
