มุมมองของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่อความคุ้มค่าของการกำหนดอายุเกษียณราชการ ของข้าราชการครู

บทคัดย่อ

บทความวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจและวิเคราะห์มุมมองของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่อความคุ้มค่าเชิงระบบในการกำหนดอายุเกษียณราชการของข้าราชการครู โดยพิจารณาดุลยภาพระหว่างการรักษาความรู้ฝังลึก (Tacit Knowledge) กับภาระงบประมาณ และ 2) เสนอรูปแบบการกำหนดอายุเกษียณที่ก่อให้เกิดความคุ้มค่าและประโยชน์สูงสุดต่อการบริหารทรัพยากรบุคคลใน ระบบราชการครูอย่างยั่งยืน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลหลักแบบเจาะจง (Purposive Sampling) จำนวน 9 ราย แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา 3 ราย ข้าราชการครูที่ใกล้เกษียณอายุราชการ 3 ราย และข้าราชการครูบรรจุใหม่ 3 ราย ในสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาอุดรธานี เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยวิธีการสามเส้า (Triangulation) ผลการวิจัยพบว่า ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเห็นพ้องว่าความรู้ฝังลึกของครูอาวุโสเป็นทุนมนุษย์ที่มีคุณค่าสูงต่อระบบการศึกษา แต่มีมุมมองแตกต่างกันเกี่ยวกับความคุ้มค่าทางการเงิน โดยผู้บริหารและครูอาวุโสให้ความสำคัญกับผลผลิตและคุณภาพการศึกษา ขณะที่ครูรุ่นใหม่ให้ความสำคัญกับประสิทธิภาพด้านงบประมาณและโอกาสในการบริหารกำลังคน นอกจากนี้ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียส่วนใหญ่เสนอให้ใช้แนวทางที่ยืดหยุ่น โดยกำหนดอายุเกษียณบนพื้นฐานของการประเมินสมรรถนะรายบุคคล และปรับบทบาทครูอาวุโสเป็นที่ปรึกษาหรือพี่เลี้ยง เพื่อรักษาความรู้ฝังลึกควบคู่กับการควบคุมต้นทุน ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า การกำหนดอายุเกษียณไม่ควรใช้เกณฑ์อายุเพียงอย่างเดียว แต่ควรยึดหลักการประเมินสมรรถนะและบริบทของหน่วยงาน เพื่อสร้างดุลยภาพระหว่างคุณภาพทุนมนุษย์ ความเป็นธรรมระหว่างรุ่น และความยั่งยืนทางการคลัง ซึ่งสามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบการกำหนดนโยบายการบริหารทรัพยากรบุคคลภาครัฐในอนาคตได้