แนวทางการส่งเสริมความกตัญญูกตเวทีในวิถีสังคมไทย

บทคัดย่อ

ความกตัญญูเป็นเครื่องหมายของคนดีตามคติพระพุทธศาสนา บริบทสังคมปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงด้วยเหตุครอบครัวเดี่ยว การย้ายถิ่นฐาน อิทธิพล โลกาภิวัตน์หรือเทคโนโลยีดิจิทัล ช่องว่างระหว่างวัย และกระแสบริโภควัฒนธรรมสมัยใหม่ทำให้หลักความกตัญญูกตเวทีถูกนำมาปฏิบัติน้อยลง ความกตัญญูในมิติเชิงหน้าที่ คือการปฏิบัติต่อกันในหน้าที่เป็นบิดามารดาและบุตรธิดา โดยหลักการตอบแทนคุณผู้มีพระคุณมีทั้งด้านร่างกายคือปัจจัย 4 และด้านจิตใจ คือ คุณธรรม การตอบแทนที่ดีที่สุด คือ การขวนขวายให้ผู้มีพระคุณมีศรัทธา มีศีล มีจาคะ มีปัญญา การบูรณาการแนวคิดเพื่อการส่งเสริมและพัฒนาความกตัญญูกตเวทีในสังคมไทย ประกอบด้วย 1) ชี้ให้เห็นคุณประโยชน์: เน้นย้ำว่าความกตัญญูนำมาซึ่งความสุข ความเจริญ เกียรติยศชื่อเสียง 2) ชี้ให้เห็นโทษ: แสดงผลเสียของความอกตัญญู ซึ่งนำไปสู่ความเสื่อม ถูกติเตียน ไม่มีใครคบหา และไปสู่ทุคติ 3) ยกย่องเชิดชูต้นแบบคนดี: เชิดชูผู้มีความกตัญญูให้เป็นแบบอย่างของสังคม เพื่อสร้างโลกที่สงบสุข ปลอดภัย และงดงาม เพราะคนกตัญญูมีพื้นฐานจิตใจที่ดี และดำเนินชีวิตเพื่อประโยชน์ส่วนรวม     4) ข่มจำกัดปิดกั้นคนเลว: ชี้ว่าคนอกตัญญูเป็นคนเลวทราม ไม่ควรคบหา สร้างแต่โทษประโยชน์ และไม่รู้จักพอ สังคมควรรู้เท่าทันและหลีกห่าง 5) ค่านิยมสังคมอารยะ: ปฏิบัติการต่อต้านความอกตัญญู: เชิงป้องกัน:   ไม่คบหาสมาคม ไม่ให้พื้นที่ หรือโอกาสแก่คนอกตัญญู, เชิงแก้ไข: หากต้องอยู่ร่วมให้มีสติระมัดระวังเหมือนอยู่กับอสรพิษ เพื่อให้รู้เท่าทัน, เชิงสร้างค่านิยม: ยกย่องคนดี ให้โอกาสคนดีมีอำนาจ และลงโทษคนชั่ว เพื่อสร้างสังคมสามัคคี 6) นโยบายส่งเสริม: ผลักดันให้เกิดโครงการ กิจกรรม และหลักสูตรเพื่อปลูกฝังความกตัญญูในทุกภาคส่วน ทั้งครอบครัว, ระบบศึกษา, ศาสนา, ชุมชน, ราชการ เพื่อสร้างจิตสำนึกให้เป็นวิถีชีวิตปกติและเพื่อสร้างสังคมอารยะที่เกื้อกูล เอื้ออาทร และสงบสุข