ศึกษาวิเคราะห์ขันธ์ 5 คือภาระ ในภารสูตร

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาวิเคราะห์แนวคิดเรื่อง ขันธ์ 5 คือภาระ ตามนัยแห่งภารสูตรในพระไตรปิฎก ซึ่งระบุว่า ขันธ์ทั้งห้า ได้แก่ รูปขันธ์ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ และวิญญาณขันธ์ เมื่อถูกยึดมั่นด้วยอุปาทาน ย่อมเป็นภาระอันหนักที่บุคคลแบกรับ โดยการถือภาระนี้เกิดจากกามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา และในการวางภาระ คือ การดับตัณหา สิ้นความอยาก โดยแนวคิดภาระและการวางภาระนี้ มีความสอดคล้องกับหลักอริยสัจ 4 การแบกภาระสะท้อนถึงทุกข์ เหตุแห่งการแบกภาระด้วยตัณหาคือสมุทัย การวางภาระดับทุกข์คือนิโรธ และหนทางปฏิบัติสู่การวางภาระด้วยอริยมรรคมีองค์ 8 คือมรรค นอกจากนี้ การวางภาระเพื่อความหลุดพ้นจากทุกข์ยังสามารถทำได้โดยการประยุกต์ใช้หลักธรรมสำคัญ ได้แก่ การเข้าใจการเกิดและดับของอุปาทานขันธ์ 5 ตามปฏิจจสมุปบาท การละความยึดมั่นในขันธ์ทั้งห้าโดยเห็นแจ้งในไตรลักษณ์ คือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา การรู้ทุกข์และการดับทุกข์ ตามอริยสัจ 4 และการเจริญสติปัฏฐาน 4 มีสติระลึกรู้ต่อกาย เวทนา จิต และธรรม เพื่อเห็นตามความเป็นจริงจนคลายความยึดมั่นในตัวตน และขันธ์ทั้งปวง อันนำไปสู่การวางภาระขันธ์ 5 และความพ้นทุกข์ในที่สุด