การพัฒนาสตินทรีย์กับการตื่นรู้ของชาวพุทธ

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาการพัฒนาสตินทรีย์ เพื่อเสริมสร้างวิถีชีวิตชาวพุทธในสังคมร่วมสมัย โดยพบว่า สตินทรีย์คือสติที่มีกำลังและเป็นใหญ่ในหน้าที่ของตน มีคุณสมบัติช่วยควบคุมจิตไม่ให้เผลอไผล ตกอยู่ในความประมาท อีกทั้งทำหน้าที่ประสานกับองค์ธรรมในอินทรีย์ 5 ได้แก่ ศรัทธา วิริยะ สมาธิ และปัญญาให้ดำเนินไปอย่างสมดุล หากสตินทรีย์มีกำลัง อินทรีย์อื่นย่อมเสริมกันและนำไปสู่ปัญญาที่มั่นคง นอกจากนี้ยังแสดงความสัมพันธ์ของสตินทรีย์กับธรรมหมวดสำคัญ เช่น สติปัฏฐาน 4 ซึ่งเป็นแนวทางตรงในการฝึกสติ ไตรสิกขา ที่สติทำหน้าที่เป็นฐานของศีล สมาธิ และปัญญา และโพชฌงค์ 7 ซึ่งสติเป็นองค์ธรรมแรกในการบรรลุธรรม  ในเชิงพุทธจิตวิทยา สตินทรีย์เปรียบเสมือนภูมิคุ้มกันทางใจที่ช่วยควบคุมอารมณ์และจัดการความคิด อีกทั้งยังนำไปประยุกต์ใช้ได้จริงทั้งด้านการศึกษา การทำงาน ครอบครัว และสังคมดิจิทัล สรุปได้ว่าสตินทรีย์เป็นองค์ธรรมสำคัญที่เชื่อมโยงการฝึกภายในกับการพัฒนาภายนอก เกื้อกูลต่อคุณภาพชีวิตและความสงบสุขร่วมกันอย่างยั่งยืน