การใช้หลักธรรมทิฏฐธัมมิกัตถะในการสร้างฐานะทางเศรษฐกิจ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการใช้หลักธรรมทิฏฐธัมมิกัตถะในการสร้างฐานะทางเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่เป็นแนวทางในการประกอบสัมมาอาชีพ การบริหารจัดการทรัพย์สิน และการสร้างฐานะทางเศรษฐกิจอย่างถูกต้องตามหลักธรรมคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยมุ่งเน้นให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างเศรษฐกิจกับศีลธรรม ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการดำรงชีวิตอย่างมั่นคงและมีความสุข หลักธรรมที่เกี่ยวข้องกับการสร้างฐานะทางเศรษฐกิจที่สำคัญ ได้แก่ ทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ ซึ่งเป็นหลักธรรมในทางพระพุทธศาสนา คือ ประโยชน์ในปัจจุบัน 4 อย่าง หรือ เรียกว่าหัวใจเศรษฐีบ้าง ได้แก่ อุฏฐานสัมปทา (ความขยันหมั่นเพียรในการงาน), อารักขสัมปทา (การรู้จักรักษาทรัพย์), กัลยาณมิตตตา (การคบหามิตรดี), และสมชีวิตา (การดำรงชีวิตตามฐานะ) ซึ่งเป็นการจัดสรรรายรับรายจ่ายอย่างสมดุล ไม่ฟุ่มเฟือยเกินกำลัง และไม่ตระหนี่จนเกินไป

            พระพุทธศาสนาได้ให้ความสำคัญเกี่ยวกับการพัฒนาเศรษฐกิจบนพื้นฐานจิตใจ โดยชี้ให้เห็นว่าทรัพย์ภายนอกนั้นควรมาควบคู่กับทรัพย์ภายใน หรือที่เรียกกันว่า อริยทรัพย์ 7 ประการ อันได้แก่ ศรัทธา ศีล หิริ โอตตัปปะ สุตะ จาคะ และปัญญา ซึ่งเป็นทรัพย์ทางธรรมที่นำไปสู่ความมั่นคงทางด้านจิตใจ และทำให้การใช้จ่ายทรัพย์ภายนอกนั้นเป็นไปด้วยปัญญาและประกอบด้วยความเมตตา และรวมถึงหลักธรรมที่เกี่ยวกับคำสอนทางด้านเศรษฐกิจในการใช้จ่ายทรัพย์ ว่าด้วยความสุขเกิดจากความไม่เป็นหนี้ด้วย ซึ่งบทความนี้จึงสรุปได้ว่า การสร้างฐานะทางเศรษฐกิจในพระพุทธศาสนาไม่ใช่เพียงแต่เป็นการเพิ่มพูนทรัพย์สิน แต่เป็นการพัฒนาทางฐานะของชีวิตอย่างรอบด้าน ทั้งในด้านวัตถุและทางด้านจิตใจด้วย โดยการอาศัยหลักธรรมเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตเพื่อให้มีความสุขที่แท้จริง อันเป็นการบูรณาการระหว่างเศรษฐกิจและจริยธรรม ซึ่งสามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสมในสังคมร่วมสมัยที่ต้องการความมั่นคงทั้งด้านเศรษฐกิจและคุณธรรมควบคู่กันไป และสามารถดำรงชีวิตประจำวันได้อย่างมีความสุขตลอดไป และมีความมั่นคงในทางเศรษฐกิจด้วย