การเรียนรู้และปลูกฝังวัฒนธรรมผ่านศาสนาพิธี ของวัดมังกรกมลาวาสและวัดโพธิ์แมนคุณาราม กรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบการเรียนรู้และปลูกฝังวัฒนธรรมผ่านศาสนาพิธีของวัดมังกรกมลาวาสและวัดโพธิ์แมนคุณาราม กรุงเทพมหานคร โดยวิเคราะห์กิจกรรมพิธีกรรมและเทศกาลสำคัญ ได้แก่ พิธีทิ้งกระจาด เทศกาลกินเจ เทศกาลตรุษจีน วันเกิดหรือวันบรรลุธรรมของเทพเจ้า และพิธีกงเต็ก จากเอกสารประวัติศาสตร์ ศาสนพิธี และการสังเกตการณ์พิธีกรรมในวัด ผลการวิเคราะห์พบว่า1) พิธีทิ้งกระจาดเป็นกระบวนการเรียนรู้ที่ปลูกฝังค่านิยมด้านเมตตาธรรม การเอื้อเฟื้อ และความรับผิดชอบต่อสังคม ผ่านการมีส่วนร่วมในพิธีกรรมตามคติศาสนาจีนในบริบทสังคมไทย 2) เทศกาลกินเจทำหน้าที่ถ่ายทอดวัฒนธรรมการสำรวมกาย วาจา ใจ และการควบคุมตนเอง ผ่านข้อปฏิบัติทางศาสนาและวิถีชีวิต ส่งเสริมการเรียนรู้เชิงจริยธรรมและอัตลักษณ์จีน 3) เทศกาลตรุษจีนเป็นสื่อกลางในการปลูกฝังค่านิยมเรื่องความกตัญญู ความสามัคคีในครอบครัว และการสืบทอดวัฒนธรรมจีน ผ่านพิธีกรรมและกิจกรรมทางศาสนา 4) เทศกาลวันเกิดวันบรรลุธรรมของเทพเจ้า เป็นกระบวนการถ่ายทอดคติความเชื่อและแบบอย่างทางคุณธรรม ผ่านพิธีกรรมที่เชื่อมโยงความศรัทธากับการเรียนรู้ด้านจริยธรรมและการพัฒนาจิตใจ และ 5) พิธีกงเต็กเป็นกระบวนการเรียนรู้ที่ถ่ายทอดค่านิยมด้านความกตัญญู ความเคารพบรรพบุรุษ และอัตลักษณ์วัฒนธรรมจีน ผ่านพิธีกรรมทางศาสนาที่เชื่อมโยงความเชื่อ จริยธรรม และความสัมพันธ์ของครอบครัวในบริบทสังคมไทย โดยศาสนาพิธีทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการถ่ายทอดค่านิยม ความเชื่อ และพฤติกรรมทางสังคมต่อคนรุ่นใหม่ ทั้งการเรียนรู้โดยตรง การเรียนรู้โดยสังเกต การเรียนรู้เชิงสัญลักษณ์ และการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ พิธีกรรมเหล่านี้ไม่เพียงช่วยให้ผู้เข้าร่วมเกิดความเข้าใจในบทบาทและคุณค่าของเทพเจ้าและบรรพบุรุษเท่านั้น แต่ยังสร้างความตระหนักด้านความกตัญญู ความเมตตา และความรับผิดชอบต่อสังคมอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ สะท้อนให้เห็นว่า ศาสนาพิธีเป็นเครื่องมือสำคัญในการเสริมสร้างและสืบทอดวัฒนธรรมของชุมชนให้คงอยู่และเข้มแข็ง