จริยศาสตร์การสื่อสารในพระไตรปิฎก

บทคัดย่อ

การสื่อสารถือว่าเป็นปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิต มนุษย์จำเป็นต้องติดต่อสื่อสารกันอยู่ตลอดเวลา และใช้เวลาส่วนใหญ่ในการสื่อสารมากกว่ากิจกรรมอื่น ๆ ในแต่ละวันมนุษย์พูดและฟังบุคคลรอบข้าง สนทนากับตัวเอง และมีส่วนร่วมในกิจกรรมการสื่อสารหลากหลายรูปแบบ เช่น การประชุม การให้สัมภาษณ์ การติดตาม ข่าวสาร และความบันเทิงจากสื่อต่าง ๆ เป็นต้น ดังนั้น การสื่อสารจึงเปรียบเสมือนทักษะที่สำคัญในการดำรงอยู่ของมนุษย์ การมีปฏิสัมพันธ์ของคู่สื่อสารในกระบวนการสื่อสารนั้นจึงควรพิจารณาถึงมิติทางจริยธรรม (ethical dimension) โดยพิจารณาถึงประสิทธิผลหรือความล้มเหลวของการสื่อสาร ความพอใจหรือไม่พอใจที่เกิดขึ้น จากการสื่อสารควบคู่ไปกับความถูกต้องและความไม่ถูกต้อง รวมทั้งการมีศีลธรรมและไร้ศีลธรรม

การศึกษาจริยศาสตร์การสื่อสารในพระไตรปิฎกจำเป็นต้องทำความเข้าใจกันก่อนว่าพระพุทธเจ้าในฐานะเจ้าของหลักธรรมทั้งหมดที่ปรากฏในพระไตรปิฎก พระพุทธองค์มีความปรีชาสามารถในการเผยแผ่ธรรมย่างไร ในการช่วยให้มนุษย์รู้จักปัญหาและรู้วิธีการแก้ปัญหาด้วยตนเอง หลักคำสอนของพระองค์ได้รับการยกย่องว่าครอบคลุมเรื่องการสื่อสารของมนุษย์ทั้งในด้านการรับรู้ การพูด การฟัง การเปิดรับการสื่อสาร เป็นต้น

บทความนี้ ได้รับการเรียบเรียงขึ้นจากการค้นคว้าเอกสารทางวิชาการ และมุมมองการวิเคราะห์ในเชิงปรัชญา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอจริยศาสตร์การสื่อสารในพระไตรปิฎก ซึ่งมีสาระสำคัญ ๒ ส่วน คือ ความหมายจริยศาสตร์กับการสื่อสาร และจริยศาสตร์การสื่อสารในพระไตรปิฎก เพื่อทำความเข้าใจบริบทของบทบาทการสื่อสาร (การพูด) ที่บัญญัติไว้ในพระไตรปิฎก โดยมีรายละเอียดดังนี้