ศึกษาวิเคราะห์อรณวิหารญาณในคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มุ่งศึกษาวิเคราะห์หลักการและวิธีการปฏิบัติให้เข้าถึงอรณวิหารญาณ เพราะพระสารีบุตรผู้รับยกย่องว่าเป็นผู้มีปัญญามาก ได้แสดงคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค คือทางแห่งปฏิสัมภิทาทั้งหลาย ซึ่งถือว่าเป็นปกรณ์ทางด้านกัมมัฏฐานเล่มแรกของพระพุทธศาสนา  โดยเป็นความรู้แตกฉานที่จำแนกด้วยปฏิสัมภิทา 4 คือธัมมปฏิสัมภิทา อัตถปฏิสัมภิทา นิรุตติปฏิสัมภิทาและปฏิภาณปฏิสัมภิทา เพราะญาณทั้งหมดรวมเป็น 73 ประการ ญาณ 67 ประการ เป็นญาณที่ทั่วไปแก่สาวก ญาณ 6 ประการเบื้องปลายเป็นญาณที่เฉพาะตถาคตเท่านั้น เหตุนั้นการเข้าถึงปฐมฌานมีได้โดยการกำจัดนิวรณ์ เป็นต้นจึงมีชื่อว่าอรณวิหาร ผู้มีอรณวิหารคือไม่มีกิเลส เป็นเหตุนำธรรมอันข้าศึกทั้งหลายชนิดต่าง ๆ ออกไป ได้แก่ ทัสสนาธิปไตย วิหาราธิคมที่สงบ ปณีตาธิมุตตา ทัสสนะได้แก่วิปัสสนาญาณ ทัสสนาธิปไตยคือความรู้วิปัสสนาที่เป็นใหญ่ วิหาราธิคมที่สงบคือสุญญตวิหาร ปณีตาธิมุตตตาคือความที่จิตน้อมในธรรมที่ว่างสงบ สิ่งที่ขัดขวางทำให้อรณวิหารญาณเกิดขึ้นไม่ได้คือนิวรณ์รวมถึงปปัญจธรรม ที่เป็นเครื่องเนิ่นช้า ทำให้การปฏิบัติไม่สามารถเข้าถึงอรณวิหารญาณได้ ส่วน หลักการและวิธีการปฏิบัติให้เข้าถึงอรณวิหารญาณคือปฏิบัติสมถกัมมัฏฐาน การเข้าฌานตามแนวอรณวิหารญาณนี้จะต้องใช้สติเป็นเครื่องกำหนดให้จิตสงบถึงระดับอุปจารสมาธิ  จนจิตดำรงมั่นในอารมณ์เดียวเป็นอัปปนาสมาธิ เมื่อเจริญสมาธิต่อพร้อมกำจัดวิตกวิจารก็บรรลุปฐมฌาน เมื่อเจริญสมาธิต่อพร้อมกำจัดวิตกวิจารได้ก็เข้าทุติยฌาน เมื่อกำจัดปีติได้ก็เข้าตติยฌาน และเมื่อกำจัดสุขได้ก็เข้าจตุตถฌาน