การสื่อสารภายใน: มุมมองเพื่อการหลุดพ้นในพระพุทธศาสนาเถรวาท บูรณาการกับทฤษฎีการสื่อสารของวิลเบอร์ ชแรมม์

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษากระบวนการสื่อสารภายในเพื่อการหลุดพ้นในพระพุทธศาสนาเถรวาท บูรณาการกับทฤษฎีการสื่อสารของวิลเบอร์ ชแรมม์ ใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงเอกสาร โดยวิเคราะห์ข้อมูลจาก พระไตรปิฎก อรรถกถา คัมภีร์วิสุทธิมรรค และเอกสารวิชาการด้านนิเทศศาสตร์ ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาร่วมกับการตีความเชิงอรรถปริวรรต และตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยการตรวจสอบสามเส้าด้านข้อมูล ผลการศึกษาพบว่า การสื่อสารภายในเพื่อการหลุดพ้นในพระพุทธศาสนาเถรวาท “เป็นกระบวนการเปลี่ยนแปลงทางจิต” โดยจิตทำหน้าที่เป็นทั้ง “ผู้ส่งสารและผู้รับสาร” ผัสสะทำหน้าที่เป็น “สิ่งเร้า” อารมณ์กรรมฐานทำหน้าที่เป็น “สาร” อายตนะ 6 เป็น “ช่องทางการสื่อสาร” สติ-สัมปชัญญะทำหน้าที่เป็นกลไก “การถอดรหัส” สังขารทำหน้าที่เป็นกลไก “การเข้ารหัส” นิวรณ์ 5 ทำหน้าที่เป็น “สิ่งรบกวน” และโยนิโสมนสิการทำหน้าที่เป็น “ข้อมูลป้อนกลับ” โดยมีสัญญา-สังขารที่สั่งสมเป็น “ฐานประสบการณ์” อย่างไรก็ตาม แบบจำลองการสื่อสารของวิลเบอร์ ชแรมม์ ยังไม่ครอบคลุมด้านมิติทางจิตวิญาณ เพื่อรู้จักตนเองจากการพิจารณาภายในจิตและเข้าถึงเป้าหมายอันเป็นปัญญาสูงสุดทางพระพุทธศาสนา เมื่อนำมาบูรณาการกับการพัฒนาด้านจิตตภาวนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 ได้แก่ กายานุปัสสนา เวทนานุปัสสนา จิตตานุปัสสนา และ  ธรรมานุปัสสนา ทำให้เกิดองค์ความรู้ใหม่เป็นกรอบแนวคิด “กระบวนการสื่อสารภายในเพื่อการเปลี่ยนแปลงทางจิต” หรือ “วงจรการสื่อสารภายในเชิงพุทธ” ซึ่งเป็นกระบวนการสื่อสารภายในที่ไม่ได้มุ่งเฉพาะการทำความเข้าใจตนเอง หากมุ่งสู่การดับทุกข์ การเจริญปัญญาและการหลุดพ้นอย่างแท้จริง สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาสุขภาวะทางจิต การศึกษาและการบำบัดให้คำปรึกษาเพื่อการสื่อสารภายในตนเองเชิงพุทธต่อไป