ศึกษาวิเคราะห์แนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏในคัมภีร์ธรรมบท

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเรื่อง “ศึกษาวิเคราะห์แนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏในคัมภีร์ธรรมบท” มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดและขอบเขตสุนทรียศาสตร์ 2) เพื่อศึกษาแนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์ในคัมภีร์ธรรมบท และ 3) เพื่อวิเคราะห์แนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏในคัมภีร์ธรรมบท งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ประเภทการวิจัยเอกสาร โดยใช้พระไตรปิฎก อรรถกถาธรรมบท และเอกสารวิชาการที่เกี่ยวข้องเป็นแหล่งข้อมูล และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ร่วมกับการตีความเชิงปรัชญาเพื่อสังเคราะห์แนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏในคัมภีร์ธรรมบทอย่างเป็นระบบ ผลการวิจัยพบว่า 1) แนวคิดและขอบเขตสุนทรียศาสตร์ พบว่าสุนทรียศาสตร์เป็นศาสตร์ที่ศึกษาความงาม และศิลปะจากมุมมองของนักปราชญ์หลายท่าน เช่น เพลโต ออกัสติน โสเกรตีส ซึ่งมองความงามในแง่มุมต่างๆ ทั้งในโลกมโนคติ ความสัมพันธ์กับคุณธรรม และจิตวิญญาณ นอกจากนี้ ยังแบ่งความงามออกเป็นความงามพื้นฐาน และความงามมาตรฐานตามพัฒนาการทางวัฒนธรรม ทฤษฎีการตัดสินคุณค่าทางสุนทรียะมีอยู่ 3 แบบ ได้แก่ จิตวิสัย วัตถุวิสัย และสัมพัทธวิสัย ประสบการณ์สุนทรียศาสตร์ คือการรับรู้ความงามผ่านศิลปะที่ให้ความพึงพอใจ โดยไม่หวังผลประโยชน์ช่วยส่งเสริมจิตใจ สติปัญญา ความสุขในชีวิต และสังคมปัจจุบัน 2) แนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์ในคัมภีร์ธรรมบท พบว่าแนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์ในคัมภีร์ธรรมบท พบว่า ความงามมิได้จำกัดอยู่เพียงรูปลักษณ์ภายนอก แต่หมายถึงความงามแห่งจิตใจ คุณธรรม และปัญญา อันเกิดจากการขัดเกลากิเลสและพัฒนาตนตามหลักธรรม ความงามที่แท้จริงนำไปสู่ความสงบ ความสุข และความพ้นทุกข์ โดยสะท้อนผ่านการดำเนินชีวิตที่ดีงาม สอดคล้องกับความจริงและคุณค่าทางจริยธรรมของพระพุทธศาสนา 3) วิเคราะห์แนวคิดเชิงสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฎในคัมภีร์ธรรมบท พบว่าแบ่งออกเป็น 2 ระดับ คือ 3.1 ระดับโลกียะธรรม มุ่งเน้นธรรมะที่ยังเกี่ยวข้องกับทางโลก เป็นสภาวะที่ยังมีอาสวะ (กิเลส) และอยู่ในวัฏฏะ (การเวียนว่ายตายเกิด) 3.2 ระดับโลกุตรธรรม มุ่งเน้นความงามที่แท้จริงซึ่งเป็นความงามทางปัญญา และจิตใจเหนือความงามทาง