การวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาสัมมาทิฏฐิในอปัณณกสูตร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาโครงสร้างและสาระสำคัญในอปัณณกสูตร (2) เพื่อศึกษาแนวคิดเรื่องสัมมาทิฏฐิที่ปรากฏในอปัณณกสูตร 3) เพื่อวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาสัมมาทิฏฐิในอปัณณกสูตร เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้วิธีการวิจัยเอกสาร โดยศึกษาและรวบรวมข้อมูลจากพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย คัมภีร์อรรถกถา เอกสารวิชาการและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์และสังเคราะห์เอกสารโดยการวิเคราะห์เนื้อหา แล้วนำเสนอผลการศึกษาในรูปแบบการพรรณนาเชิงวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า 1) การศึกษาโครงสร้างและสาระสำคัญในอปัณณกสูตร เป็นพระสูตรที่แสดงหลักอปัณณกธรรมในฐานะแนวทางปฏิบัติที่ไม่ผิดพลาด โดยพระผู้มีพระภาคทรงเสนอทิฏฐิคู่ขัดแย้ง 5 คู่เป็นฐานของการพิจารณาเพื่อคลี่คลายความลังเลสงสัยของผู้ฟัง 2) การศึกษาแนวคิดเรื่องสัมมาทิฏฐิที่ปรากฏในอปัณณกสูตร แสดงให้เห็นบทบาทของอปัณณกธรรมในฐานะเกณฑ์พิจารณาทิฏฐิที่ขัดแย้ง โดยมีปรโตโฆสะและโยนิโสมนสิการ เป็นปัจจัยเกื้อหนุนสำคัญในการทำให้เกิดโลกิยสัมมาทิฏฐิ 3) การวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาสัมมาทิฏฐิในอปัณณกสูตรดำเนินเป็นลำดับจากการละมิจฉาทิฏฐิ การตั้งมั่นในโลกิยสัมมาทิฏฐิ และการพัฒนาไปสู่โลกุตตรสัมมาทิฏฐิผ่านการเจริญฌาน 4 และวิชชา 3 จนถึงความสิ้นอาสวะ องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัยครั้งนี้คือ “รูปแบบกระบวนการพัฒนาสัมมาทิฏฐิแบบอปัณณก (Apaṇṇaka Right View Development Model: ARVD Model)" ซึ่งแสดงให้เห็นว่าอปัณณกธรรมทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงกระบวนการของการพัฒนาสัมมาทิฏฐิ สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพิจารณาทิฏฐิที่ขัดแย้งกันในสังคมปัจจุบันได้อย่างมีเหตุผล เป็นรากฐานของการพัฒนาศีลธรรมและปัญญาตามแนวทางพระพุทธศาสนาเถรวาท