การศึกษาเปรียบเทียบบัณฑิตในพระพุทธศาสนาเถรวาทกับศาสนาพราหมณ์–ฮินดู
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อศึกษาความหมายและแนวคิดเรื่องบัณฑิตในพระพุทธศาสนา (2) เพื่อศึกษาความหมายและแนวคิดเรื่องบัณฑิตในศาสนาพราหมณ์–ฮินดู และ (3) เพื่อเปรียบเทียบบัณฑิตในพระพุทธศาสนากับศาสนาพราหมณ์–ฮินดู โดยเป็นการวิจัยเชิงเอกสาร ใช้ข้อมูลจากพระไตรปิฎก คัมภีร์พระเวท อุปนิษัท ภควัทคีตา ตลอดจนเอกสารวิชาการที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาวิเคราะห์เชิงพรรณนาและเชิงเปรียบเทียบ
ผลการวิจัยพบว่า (1) ในพระพุทธศาสนา บัณฑิต หมายถึงผู้มีปัญญา เห็นตามความเป็นจริง ดำรงชีวิตด้วยศีล สมาธิ และปัญญา มีความไม่ประมาท รู้จักกาลเทศะ และดำเนินชีวิตเพื่อประโยชน์ทั้งตนเองและผู้อื่น มิได้ยึดติดสถานะทางสังคมหรือความรู้เชิงรูปแบบ แต่เน้นคุณธรรมภายในและการพัฒนาจิตสู่ความพ้นทุกข์ (2) ขณะที่ในศาสนาพราหมณ์–ฮินดู บัณฑิต มีพัฒนาการจากผู้เชี่ยวชาญพิธีกรรมในยุคพระเวท ไปสู่ผู้แสวงหาความจริงสูงสุดตามแนวคิดอุปนิษัทและภควัทคีตา โดยเน้นการรู้แจ้งพรหมัน–อาตมัน การปฏิบัติตามธรรมะ ระบบอาศรม 4 และการดำเนินชีวิตด้วยโยคะเพื่อบรรลุโมกษะหรือการหลุดพ้น (3) ผลการเปรียบเทียบพบว่า ทั้งสองศาสนามีจุดร่วมคือให้ความสำคัญกับปัญญา และการพัฒนามนุษย์สู่ความดีงามสูงสุด แต่มีความแตกต่างในเป้าหมายสูงสุด กล่าวคือ พระพุทธศาสนามุ่งสู่นิพพานคือการดับทุกข์อย่างสิ้นเชิง ส่วนพราหมณ์–ฮินดูมุ่งการรวมเป็นหนึ่งเดียวกับพรหมันผ่านโมกษะ อย่างไรก็ตาม ทั้งสองแนวคิดต่างมีคุณูปการต่อการพัฒนาจริยธรรมและจิตวิญญาณของมนุษย์ และสามารถประยุกต์ใช้ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสังคมร่วมสมัยได้อย่างเหมาะสม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
- ข้อความใดๆ ที่ปรากฎในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ และข้อคิดเห็นนั้นไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
เอกสารอ้างอิง
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
ก. ข้อมูลปฐมภูมิ
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2535). พระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาเตปิฏกํ 2500. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ข. ข้อมูลทุติยภูมิ
(1) หนังสือ
กฤษณะ ไทวปายนวฺยาส. (1975). ศรีมัทภควัตคีตา. (แปลโดย แสง มนวิฑูรย์). พระนคร: แพร่พิทยา.
คณะกรรมการแผนกตำรา มหามกุฎราชวิทยาลัย. (1990). มังคลัตถทีปนี แปล เล่ม 1. (พิมพ์ครั้งที่ 15). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
ปิ่น มุทุกันต์. (1992). มงคลชีวิต ภาค 1. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระครูศิริปัญญามุนี (อ่อน). (1963). คัมภีร์มงคลทีปนี แปล. กรุงเทพฯ: เลี่ยงเสียงจงเจริญ.
พระเทพเวที (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (1989). การศึกษาที่สากลบนฐานแห่งภูมิปัญญาไทย. กรุงเทพฯ: อัมรินทร์พริ้นติ้ง.
พระธรรมปิฎก (ป. อ. ปยุตฺโต). (2003). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. (พิมพ์ครั้งที่ 10). กรุงเทพฯ: เอส.อาร์.พริ้นติ้ง แมส โปรดักส์.
พระธรรมปิฎก (ป. อ. ปยุตฺโต). (1995). พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมธีรราชมหามุนี (โชดก ญาณสิทฺธิเถร). (1999). มงคล 38 ประการ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมวิสุทธิกวี (พิจิตร ฐิตวณฺโณ). (2004). อุดมมงคลในพระพุทธศาสนา เล่ม 1. กรุงเทพฯ: ชวนพิมพ์.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2003). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. กรุงเทพฯ: นามมีบุ๊คพับลิเคชั่นส์.
สมเด็จพระสังฆราช (จวน อุฏฺฐายี). (1991). มงคลในพระพุทธศาสนา. กรุงเทพฯ: ชวนพิมพ์.
(2) วิทยานิพนธ์ / งานวิจัย
พระจีรพัฒน์ สมาจาโร. (2004). คนพาลและบัณฑิตในพระพุทธศาสนาที่มีผลต่อสังคม: กรณีศึกษาตำบลท่าพระ จังหวัดขอนแก่น. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาแก่นเพชร วชิรสาโร. (1998). การศึกษาเปรียบเทียบโมกษะกับนิพพาน. วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยศิลปากร.
(3) บทความวิชาการ
นพวรรณ ยุติธรรม. (2010). ธรรมที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว. วารสารวิชาการศรีปทุมชลบุรี, 142.
พระครูสุเมธโพธิคุณ, พระมหาไพฑูรย์ สิริธมฺโม, สมเดช นามเกตุ, และ อริย์ธัช เลิศรวมโชค. (2025). วิเคราะห์ความเชื่อและพิธีกรรม. Journal of Interdisciplinary Social Development. 3(1), 411–423.
ภาษาอังกฤษ
(I) Books
I. Primary Sources
Easwaran, E. (2007). The Bhagavad Gita. (2nd ed.). Nilgiri Press.
Jamison, S. W., & Brereton, J. P. (2014). The Rigveda. Oxford University Press.
Olivelle, P. (Trans.). (1998). The Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad. Oxford University Press.
Olivelle, P. (Trans.). (1998). The Muṇḍaka Upaniṣad. Oxford University Press.
Radhakrishnan, S. (Trans.). (1955). The Bhagavad Gītā. George Allen & Unwin.
II. Secondary Sources
(I) Books:
Flood, G. (1996). An introduction to Hinduism. Cambridge University Press.
Gethin, R. (1998). The foundations of Buddhism. Oxford University Press.
Harvey, P. (2013). An introduction to Buddhism. (2nd ed.). Cambridge University Press.
Monier-Williams, M. (1899). A Sanskrit-English dictionary. Oxford University Press.
Olivelle, P. (1993). The āśrama system. Oxford University Press.
Olivelle, P. (1998). The early Upaniṣads. Oxford University Press.
Olivelle, P. (2004). Manu’s code of law. Oxford University Press.
Radhakrishnan, S. (1951). Indian philosophy. Vols. 1–2. George Allen & Unwin.
Radhakrishnan, S. (1955). The Bhagavadgītā. George Allen & Unwin.
Zaehner, R. C. (1969). The Bhagavad-Gītā: With a commentary based on the original sources. Oxford: Oxford University Press.
(II)Journal Articles:
Pecchia, C. (2024). Scholarly personae in colonial South Asia. Medieval Worlds. (20): 126–145.
Sudarsana, I. K. (2018). Dharmasasananing Pandita. Vidyottama Sanatana International Journal. 2(2): 242.
