ศรัทธาและพิธีกรรมด้านพุทธเยียวยาต่อพระพุทธเจ้าแพทย์: กรณีศึกษาพระไภษัชยคุรุและพระกริ่งปวเรศ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาศรัทธาและพิธีกรรมด้านพุทธเยียวยาต่อพระไภษัชยคุรุ 2) ศึกษาศรัทธาและพิธีกรรมด้านพุทธเยียวยาต่อพระกริ่งปวเรศ และ 3) ศึกษาเปรียบเทียบศรัทธาและพิธีกรรมด้านพุทธเยียวยาต่อพระพุทธเจ้าแพทย์ กรณีศึกษาพระไภษัชยคุรุและพระกริ่งปวเรศ เป็นการวิจัย เชิงคุณภาพ โดยใช้การศึกษาเอกสารร่วมกับการศึกษาภาคสนามในพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑล กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 26 รูป/คน ประกอบด้วยพระสงฆ์ นักวิชาการ ผู้ประกอบพิธีกรรม และพุทธศาสนิกชนทั้งฝ่ายมหายานและเถรวาท เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และการศึกษาข้อมูลจากเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงประเด็น แล้วนำเสนอผลการวิจัยด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า 1) แนวคิดพุทธเยียวยาในบริบทพระไภษัชยคุรุมีรากฐานจากคติพระโพธิสัตว์ มหากรุณา และปณิธาน 12 ประการ ซึ่งมุ่งเยียวยาความทุกข์ทั้งทางกาย จิตใจ จิตวิญญาณ และสังคม โดยผู้ศรัทธานิยมสวดพระนาม สวดธารณีมนต์ และประกอบพิธีกรรมเพื่อเสริมสร้างกำลังใจ ความหวัง และสุขภาวะองค์รวม 2) แนวคิดพุทธเยียวยาในบริบทพระกริ่งปวเรศสัมพันธ์กับความเชื่อเรื่องพุทธานุภาพ ความศักดิ์สิทธิ์ของวัตถุมงคล และพิธีกรรมพุทธาภิเษกในพระพุทธศาสนาเถรวาทไทยโดยพระกริ่งปวเรศทำหน้าที่เป็นสื่อกลางแห่งศรัทธาที่ช่วยเสริมสร้างความมั่นคงทางจิตใจ ความอุ่นใจ และความผาสุกทาง จิตวิญญาณแก่ผู้ศรัทธา 3) แม้พระไภษัชยคุรุและพระกริ่งปวเรศจะมีรากฐานทางนิกาย รูปแบบพิธีกรรม และบริบททางวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน แต่ทั้งสองกรณีต่างใช้ศรัทธาและพิธีกรรมเป็นกลไกสำคัญของพุทธเยียวยาในการสร้างความหมาย ลดความทุกข์ และส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของมนุษย์ องค์ความรู้จากการวิจัยคือ “รูปแบบพุทธเยียวยาเชิงศรัทธาและพิธีกรรม” ซึ่งอธิบายกระบวนการที่ศรัทธานำไปสู่การมีส่วนร่วมในพิธีกรรม เกิดการเปลี่ยนแปลงภายใน นำไปสู่การเยียวยาและการพัฒนา สุขภาวะองค์รวม อันสามารถประยุกต์ใช้ในการส่งเสริมสุขภาวะทางจิตวิญญาณ การดูแลผู้ป่วย การพัฒนาชุมชน และการสร้างความเข้มแข็งทางสังคมในบริบทพุทธศาสนาร่วมสมัย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
- ข้อความใดๆ ที่ปรากฎในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ และข้อคิดเห็นนั้นไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2563). พระไภษัชยคุรุ: พระพุทธเจ้าบรมครูแห่งโอสถ. กรุงเทพฯ: รุ่งศิลป์การพิมพ์.
ติปิฏกาจารย์เสวียนจังแห่งราชวงศ์ถัง. (2564). ไภษัชยคุรุไวฑูรยประภาปูรวปณิธานสูตร. แปลโดย เกวลี เพชราทิพย์และกนกพร นุ่มทอง. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธรังษี.
ธนุตม์ ธรรมพิทักษ์. (2559). แนวคิด ความเชื่อ และพุทธปฏิมากรรมเฉพาะของพระไภษัชยคุรุฯ โดยใช้ ประติมานวิทยา. รายงานวิจัย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยกรุงเทพ.
บุญเหลือ ออประเสริฐ. (2549). ศาสตร์และศิลป์มรดกไทย. กรุงเทพฯ: คอมม่า ดีไซน์แอนด์พริ้นท์.
ประทีป ปัจฉิมทึก. (ม.ป.ป.). จากคอลัมน์ดังของ พลายชุมพล ไทยรัฐ เล่ม 4: ปาฏิหาริย์จากหิ้งพระ เปิดทุกมิติ เรื่องพระกริ่ง. กรุงเทพฯ: โอเอส พริ้นติ้งเฮ้าส์.
พุทธทาสภิกขุ. (2563). ทบทวนธรรมบรรยายภิกษุ ปี 2513 ครั้งที่ 1: ศรัทธา. ถอดความโดย พาโกดา. สืบค้น 6 พฤศจิกายน 2568 จาก https://pagoda.or.th/buddhadasa/2513-1.html
พระธรรมโมลี (ทองอยู่) และ ยโสธารา ศิริภาประภากร. (2560). ประเพณีการแห่พระเจ้าหมอของชุมชนโบราณพันปีปราสาทช่างปี่ ตําบลช่างปี่ อําเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์. 4(1), 84-98.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
รอบทิศ ไวยสุศรี. (2551). การศึกษาวิเคราะห์พระเครื่องในฐานะเป็นกุศโลบายในการปฏิบัติธรรม. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
เสถียร โพธินันทะ. (ม.ป.ป.). กำเนิดพระพุทธรูปกริ่ง. สืบค้น 15 ตุลาคม 2568 จาก https://site s.google. com/view/satianpothinunta
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2564). การแพทย์ยุคใหม่ในพุทธทัศน์. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2567). จะพัฒนาคนกันได้อย่างไร?. สืบค้น 7 กันยายน 2568 จาก https://www.watnyanaves.net/th/book_detail/116
สมภาร พรมทา. (2540). พุทธศาสนามหายาน: นิกายหลักของพระพุทธศาสนา. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
องค์การอนามัยโลก. (2559). WHO Traditional Medicine Strategy 2014-2023 [ยุทธศาสตร์การแพทย์ดั้งเดิมขององค์การอนามัยโลก พ.ศ. 2557-2566]. แปลโดย ดิสทัต โรจนาลักษณ์. กรุงเทพฯ: อุษาการพิมพ์.
Bell, C. (1992). Ritual Theory, Ritual Practice. New York: Oxford University Press.
Craig, S. R. (2022). Buddhist Healing Practices. In The Oxford Handbook of Buddhist Practice. New York: Oxford University Press.
Geertz, C. (1973). The Interpretation of Cultures. New York: Basic Books.
O’Brien, M. E. (2018). Spirituality in Nursing: Standing on Holy Ground. (6th ed.). Massachusetts: Jones & Bartlett Learning.
Paonil, W. & Sringernyuang, L. (2002). Buddhist Perspectives on Health and Healing. The Chulalongkorn Journal of Buddhist Studies. 1(2), 93-105.
Pargament, K. I. (1997). The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: Guilford Press.
Smart, N. (1998). The World's Religions. (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Sundler, A. J., Lindberg, E., Nilsson, C., & Palmér, L. (2019). Qualitative thematic analysis based on descriptive phenomenology. Nursing Open. 6, 733–739.
Turner, V. (2017). The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. London and New York: Routledge.
