การบริหารสถานศึกษาในฐานะผู้ใช้อำนาจทางปกครอง : การบูรณาการหลักกฎหมายมหาชนกับภาวะผู้นำของผู้บริหารการศึกษา

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาการบริหารสถานศึกษาในฐานะการใช้อำนาจทางปกครอง ซึ่งมีผลกระทบโดยตรงต่อสิทธิและเสรีภาพของผู้เรียนและบุคลากรทางการศึกษา โดยบูรณาการหลักกฎหมายมหาชนเข้ากับแนวคิดภาวะผู้นำของผู้บริหารการศึกษา เพื่ออธิบายสถานะ บทบาท และความรับผิดของผู้บริหารสถานศึกษา การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กรอบแนวคิดทางกฎหมายและการบริหารที่เกี่ยวข้อง และสังเคราะห์แนวทางเชิงบูรณาการที่เหมาะสมกับบริบทประเทศไทย การวิจัยใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเอกสารเชิงกฎหมาย ควบคู่กับการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ โดยศึกษาบทบัญญัติกฎหมาย หลักกฎหมายมหาชน ทฤษฎีภาวะผู้นำทางการศึกษา งานวิชาการที่เกี่ยวข้อง และแนวปฏิบัติจากต่างประเทศ เพื่อพัฒนาองค์ความรู้เชิงบูรณาการระหว่างกฎหมายและการบริหารการศึกษา

ผลการศึกษาพบว่า ผู้บริหารสถานศึกษามีสถานะเป็นผู้ใช้อำนาจทางปกครองที่มีผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของผู้เรียนและบุคลากร แต่ระบบการบริหารและการพัฒนาผู้บริหารยังขาดการบูรณาการหลักกฎหมายมหาชนอย่างเป็นระบบ ส่งผลให้การใช้อำนาจในทางปฏิบัติมีความเสี่ยงต่อความไม่ชอบด้วยกฎหมายและขาดความชอบธรรมเชิงนิติธรรม และยังพบว่าประเทศพัฒนาแล้วให้ความสำคัญกับการกำกับการใช้อำนาจของผู้บริหารสถานศึกษาผ่านหลักนิติธรรม หลักความได้สัดส่วน และกลไกการตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ จึงเสนอแนะให้ประเทศไทยยกระดับการบริหารสถานศึกษาอย่างเป็นระบบ โดยมุ่งพัฒนา “ภาวะผู้นำเชิงกฎหมาย” ของผู้บริหาร ควบคู่กับการปรับปรุงหลักสูตรการอบรมให้ครอบคลุมกฎหมายมหาชน การกำหนดมาตรฐานกระบวนการทางปกครองในสถานศึกษา และการส่งเสริมวัฒนธรรมองค์กรที่ยึดหลักนิติธรรม ทั้งนี้เพื่อเสริมสร้างความโปร่งใส ความรับผิด และความยั่งยืนของระบบการศึกษาในระยะยาว